Skard-stipendet til Leikvoll

Medlemsblad for Noregs Mållag • Nr. 4 – september 2010
Takkar av
– Eg er redd for at
norsk kan forsvinne.
Dei som ikkje er redde
for det, bryr seg ikkje,
seier avtroppande
språkrådsdirektør
Sylfest Lomheim.
Side 12–13
Framhald av Fedraheimen og Den 17de Mai
Foto: Bjørn Sigurdsøn/Scanpix
Foto: Kjartan Helleve
Språkmedviten film
MEIR DIALEKT: – Autentisitet har blitt eit
heidersord, og då er det betre om folk
snakkar slik dei vanlegvis gjer. Skodespelarane er best «som seg sjølve», seier
filmprofessor Gunnar Iversen.
SAUDA: Men ingen film utan filmtriks.
Av ymse grunnar, inkludert økonomiske, er filminnspelinga flytta til Rogaland. Sauda skal fungere som Førde.
SIDE 6–7
DANMARK
MARK
LOKALAVISER
AVISER
UNGDOMSLITTERATUR
Dialektdøden
Danmark er truleg det
mest einsarta språksamfunnet som finst i verda i
dag, hevdar professor Tore
Kristiansen. Runar Gudnason freistar å seie han
i mot.
Side 18-19
Siste skanse?
Favoritten
Språket i lokalaviser
kan fungera som ei
motvekt i språkutviklinga
i kommunane rundt Bergen. Dei er eit utstillingsvindauge for levande
nynorsk.
Side 20–21
I vår vart Landet under
isen kåra av ungdomar til
den beste ungdomsboka
i 2009.
– Det er mest uråd å få
betre kompliment, seier
Lars Mæhle.
MIDTEN
Foto: Kjartan Helleve
SPELEFILM: Olaug Nilssen si bok Få meg
på, for faen blir no film.
– Me har brukt mykje tid og ressursar på å
finne fram til skodespelarar som har Førdent Brede Hovland.
dialekt, seier produsent
Draum og Dikt og Kunst ero bleike og blodlause
mot det fyrste Augnekast af Livet i si Sanning,
naar me sjaa det i rette Laget.
Framhald av Fedraheimen og Den 17de Mai
Utgjeven av Noregs Mållag
Tilskrift:
Postboks 474 Sentrum
0105 OSLO
Redaktør: Kjartan Helleve
[email protected], 23 00 29 32,
faks 23 00 29 31
I redaksjonen:
Magnus Bernhardsen,
Hege Lothe
Aasmund O. Vinje
leiarteigen
Heimeside: www.nm.no
Abonnement: 250 kroner per år
Utforming: Språksmia AS
[email protected]
Til ...J. onas
..........
...
Frå
Fra ..H
...å
...v
...a..r
...d
.
Hoppe etter
Lomheim
Det er uklårt kven som blir ny leiar
i Språkrådet. Sjølv om det i
lang tid har vore klårt at Sylfest Lomheim skulle gå av som
direktør 1. september, så har
det ikkje lukkast Kulturdepartementet å tilsetje ein erstattar.
Det var berre ei handfull håpefulle som hadde søkt innan
fristen. Hovudjegerar har nok
ein gong synt at kulturfeltet
ikkje er deira sterkaste side.
Spørsmålet er om dei leitar på
dei rette stadene.
Under Lomheim har Språkrådet
blitt meir synleg, men det viktigaste er at rådet har blitt ein
autoritet med ankerfeste langt
inn i regjeringskvartalet. Det
er no tett på å bli eit statleg
språkdirektorat. Oppgåva er å
vere staten sin forlenga arm i
språkspørsmål og å syte for at
språkpolitikken som Stortinget vedtek, blir gjennomførd.
Lomheim har lagt ned mykje
arbeid i dette, men har
samstundes vore ein synleg
ambassadør for språk. Det er
vel og bra, men det skil seg
frå arbeidet til andre direktoratsdirektørar. Akkurat denne
biten er det truleg mange potensielle søkjarar som kvir seg
for. Eg trur ein ville ha tent på
å understreka dei byråkratiske
kvalitetane ein direktør bør
ha, meir enn dei språklege. Ein
direktør som blir driven av at
rett skal vere rett.
Så får heller me andre avlaste
Språkrådet i kampen for å
setje språk på dagsorden.
Kjartan Helleve, redaktør
2
Teikning: Kjartan Helleve
Ei klage er ei gåve
FOR NOKRE VEKER sidan fekk eg ein e-post eg
var veldig glad for. Det var ein venn som
foreslo ei språkleg forbetring av e-postsignaturen min. Eg vart sjølvsagt veldig
glad for å få slikt eit godt vennleg råd. Slike
innspel gjer at eg vert betre i arbeidet mitt.
E-posten var ei gåve eg var takksam for.
Eit råd om korleis ein kan verte betre
i arbeidet sitt, inkludert korleis ein kan
betre språket sitt i skriftleg og munnleg
kommunikasjon, er nett dette – ei gåve.
Sjølvsagt kjennest det litt flaut nett i det
ein oppdagar at ein har gjort noko feil,
men dette går raskt over når ein tenkjer
på korleis ein kan slutte med nett denne
feilen. Om e-posten hadde vore skriven i
skadefryd, hadde det nok vore litt annleis.
Då hadde gåva hatt ein bitter smak.
NÅR EG HAR kjøpt noko i butikken som ikkje
held den kvaliteten som er lova, så prøver
eg på same måte å gå tilbake til butikken
for å klage. Både fordi eg kanskje vil ha eit
nytt, og fungerande, produkt som erstatning, men òg fordi eg veit at eg hjelper
butikken til å verte betre. For kvar person
som klagar, er det mange fleire som ikkje bryr seg, men som kanskje vel å kjøpe
varene sine i ein annan butikk i staden.
Og dette tapar butikken på. Når nokon
derimot kjem tilbake til butikken for å
klage, så kan butikken gjere noko med det.
Kanskje produktet er for dårleg til at det
bør førast, eller kanskje er det ein feil med
produktet som kan rettast opp om ein
Håvard B. Øvregård, leiar
berre får beskjed. Ofte opplever eg at den
eg snakkar med i butikken, vert glad for at
eg klagar. Slike butikkar handlar eg meir
i, for dei har forstått kva som skal til for
å tilfredsstille kundane sine. Dei syner ei
yrkesstoltheit som eg set pris på.
EG PRØVER ALLTID å vere høfleg når eg klagar.
Ikkje berre fordi det er ein god regel å vere
høfleg med folk, men også fordi eg veit at
eg får betre service om eg er høfleg. Og
når eg først har byrja handle i ein butikk,
er det i mi interesse at dei tek klagene
alvorleg, og ikkje opplever at innhaldet i
klaga vert overskugga av skadefryd.
No er offentlege etatar noko anna enn
ein tilfeldig butikk. Det er ikkje slik at du
berre kan gå og handle i ein annan offentleg etat om du ikkje er nøgd med den
informasjonen du får. Dette gjer det berre
endå viktigare å klage. For om ikkje du gjer
dei merksame på feilen dei har gjort, så er
det naturleg at dei held fram med han.
I Mållaget har vi offentleg språkbruk
som eit prioritert område. Det er viktig for
oss at offentlege organ er gode språklege
føredøme når det gjeld klårt og forståeleg
språk generelt, og særleg er vi opptekne av
at dei brukar nynorsk der dei skal. Dette
betyr at du skal kunne få informasjon frå
statlege etatar på nynorsk, og at ein viss
del av informasjon og materiell skal vere
på kvar av dei to målformene nynorsk og
bokmål.
Vi ser at dette ikkje skjer utan at nokon
klagar. Difor er det viktig at vi alle seier
frå når ein offentleg etat ikkje leverer godt
språk på riktig målform. Om ein ikkje
klagar, så vert ting truleg ikkje betre. Og
då skal vi ikkje vere redde for å «plage»
nokon med å gje beskjed. Det er nett det
motsette vi gjer, vi gjev ei gåve når vi gjer
nokon merksame på korleis dei kan gjere
jobben sin endå betre.
STATEN VIL HA slike klager. Når eg les nettsidene til prosjektet «Klart språk i staten»
kan eg ikkje forstå anna enn at dei vil
verte glad for kvar liten e-post som gjev
dei høve til å verte betre. På www.klarspråk.no har dei skriveråd, informasjon
om kurs, støtte og ressursar som kan nyttast.
Målsetjinga si har dei òg med. I eit
sitat frå Stortingsmeldinga «Mål og meining› som seier: «Det offentlege har eit
særleg ansvar for å stå fram som eit godt
føredøme når det gjeld å bruka eit godt og
klart språk.»
DETTE ER EI særs god målsetjing. Eg oppmodar alle om å hjelpe staten i dette: Gje ei
klage i gåve til staten!
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Foto: Samlaget/Silje Holte
Skard-stipendet til Leikvoll
Sigmund Skard-stipendet på
25 000 kroner gjekk til forfattar Jan
Roar Leikvoll. Han får prisen for
det som er starten på ein viktig og
original forfattarskap. Det er Det
Norske Samlaget som deler
ut stipendet.
folk
intervjuet
– Allkunne skal utvikle seg
Audhild Gregoriusdotter Rotevatn har
teke over som dagleg
leiar i Allkunne. Det
kom overraskande på
henne sjølv.
Foto: Samlaget
– Det var ikkje slik at eg gjekk
rundt å venta på at stillinga skulle
bli ledig, men med det same eg
såg utlysinga tenkte eg: ja!, fortel
Rotevatn.
– Den einaste hindringa var at
det var meininga at den nye daglege leiaren skulle sitje på Samlaget. Eg kunne ikkje tenkje meg å
flytte attende til Oslo, men søkte
no likevel. Og no sit eg her i Hovdebygda, midt i nynorsken sin
navle.
– Kva var det som lokka med
jobben?
– Det er jo midt i det eg er oppteken av og har arbeidd med: innhaldsproduksjon, journalistikk,
kvalitet og språk. Det er fleire
hjartesaker i éin jobb, i tillegg til
digital publisering som eg òg interesserer meg for. Eg set òg pris
på at det er ein redaksjon her, som
tek arbeidet sitt alvorleg. Dessutan er det jo spanande å arbeide
med noko som eg ser på som kulturpolitisk viktig.
Olga Meyer 80 år
Olga Meyer runda 80 i byrjinga
av august. Ho vart peikt ut til heidersmedlem i 2000, og har hatt ei
lang rekkje verv i organisasjonen.
Ho var med på å skipe Mediemållaget i 1977, og var leiar i laget frå
1992–94. Olga Meyer har vore ein
aktiv møtedeltakar på landsmøte,
årsmøte i Mediemållaget og årsmøte i Kringkastingsringen. Me
gratulerer med vel overstått!
Vurderer biletbruk
– Allkunne har vel ein jobb å
gjere med å bli synleg?
– Ja, om me samanliknar oss
t.d. med Wikipedia, så vil det vere
som David mot Goliat. Men me
er noko anna. Artiklane våre er
skrivne av profesjonelle folk, dei
er vurderte av ein redaksjon og
skal vere språkleg sterke. Eg seier
ikkje at det er uråd å finne det
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Bjørn Sortland
festspelforfattar i 2011
Bjørn Sortland frå Bømlo i Sunnhordland blir festspelforfattar
under Dei nynorske festspela 2011.
Han er den attande forfattaren
som får denne æra. Festspela 2011
blir arrangerte i Ørsta og Volda frå
torsdag 23. til sundag 26. juni.
OPPSTART: – Framleis er me for smale for ålmenta, men me er framleis i oppstartsfasen, seier Audhild Gregoriusdotter Rotevatn, ny dagleg leiar i Allkunne.
Foto: Foto Bjørn Vatne/I&Μ
AUDHILD
GREGORIUSDOTTER
ROTEVATN
◆ Ny dagleg leiar i Alkunne
◆ Rådsmedlem i Norsk Barneblad,
sit i fagutvalet for periodiske
publikasjonar i Kulturrådet,
styremedlem i aksjonen «Stopp
datalagringsdirektivet» og styremedlem i NRK.
◆ Fekk Kringkastingsprisen i 2004
og Alf Helleviks mediemålpris i
2005.
Kjelde: Alkunne
same i andre oppslagsverk, men
hjå oss held alle artiklane same
høge kvalitet. Framleis er me for
smale for ålmenta, men me er
framleis i oppstartsfasen. Me skal
utvikle oss som nettstad og som
oppslagsverk.
– Kva oppgåver ventar?
– Mellom anna skal me sjå
på korleis me kan få bilete på
plass. I dag er det ikkje bilete på
Allkunne, og det burde det vere.
Tekstane er, og skal vere det viktigaste. Men det er ikkje unaturleg
at ein illustrerer artikkelen om
Ivar Aasen med eit bilete eller ei
teikning.
– Kva med lenkjer til kjelder og
andre nettstader?
– Artiklane er originalskrivne
tekster og kjeldene er ofte ikkje
digitaliserte. Difor er kjeldelistene
på Allkunne ikkje lenka til andre
nettsider. Men dette vil endre seg
etter kvart som fleire og fleire
kjelder blir digitaliserte.
Skal skrive lite sjølv
– Nasjonalbiblioteket legg jo ut
den eine boka etter den andre.
– Ja, ikkje sant? Der kan ein
jo søkje direkte i verka, og det vil
vere naturleg å sjå på korleis me
kan kople oss opp mot slike digitale kjelder.
– Om du skulle ha skrive noko,
kva ville det ha vore?
– Det måtte moglegvis blitt
om norske redaktørar og journalistar, som eg kan ein del om. Men
eg tek ikkje sikte på å skrive så
mykje i fyrste omgang. No har eg
i alle fall meir enn nok med å setje
meg inn i dei ulike arbeidsoppgåvene. Eg har nett fått opplæring i
publiseringsverktøyet, så eg har
lagt ut nokre nye ting på framsida
og retta ein feil i artikkelen om
meg sjølv.
– Var det ein alvorleg feil?
– Eg tok berre vekk «påtroppande», slik at det vart «... er dagleg leiar i Allkunne».
KJARTAN HELLEVE
[email protected]
Foto: Samlaget/Silje Holte
– Korleis då?
– Når no meir og meir informasjon blir digitalisert og lett
tilgjengeleg på nettet, så er det
viktig at det finst informasjon
som ein veit er rett, som er sikker
og som har eit godt språk. Særleg
viktig er jo dette for skuleelevar,
som ikkje har så god trening i å
kunne sortere informasjon dei
finn t.d. gjennom søk i Google.
Slike søkjemotorar sorterer ikkje
etter kvalitet. Eg har enno ikkje
møtt redaksjonen, men lese gjennom e-postutvekslingar der det
er eit høgt detaljnivå. Det er verkeleg bra at ein tek det så på alvor.
– Dei er ikkje sure i Samlaget
av di du sit i Aasentunet?
– Nei, det kan eg aldri tenkje
meg. Samlaget og Aasentunet er
like viktige i Allkunne, og eg kjem
til å ha mykje kontakt med dei. Eg
ser det som ein fordel at eg sit såpass tett på Ottar Grepstad, som
er hovudredaktør.
Foto: Aschehoug
Høg kvalitet
Tvitekkja blir fungerande
direktør i Språkrådet
Fagkoordinator Sigfrid Tvitekkja vil
fungere som direktør i Språkrådet
frå 1. september til Kulturdepartementet har peikt ut ein ny direktør.
Tvitekkja har vore fagkoordinator
sidan 2007 og er med i Språkrådets leiargruppe. Ho har arbeidd i
Språkrådet sidan 2004.
3
Kortare festspel gav fleire gjester
Dei nynorske festspela hadde
ti prosent fleire gjester enn i fjor
sjølv om festivalen i år var korta
ned frå fem til fire dagar og
programmet inneheldt 14 færre
arrangement enn i 2009.
– Dei nynorske festspela
erfarte det same i år som andre
festivalar har gjort før. Det løner
seg å fortette til færre dagar og
ha eit passe høgt arrangementstal, seier programansvarleg
Åshild Widerøe.
Over 6200 gjester slutta opp
om 51 arrangement under festivalen, og billettinntektene blir
om lag 25 prosent høgare enn i
fjor. Festspela blei opna av kulturminister Anniken Huitfeldt,
som framheva at dette er ein viktig festival og ein av dei få som
lykkast med å krysse dei mange
sjangergrensene mellom litteratur, språk, musikk og biletkunst.
På fleire av arrangementa
framførte forfattarar, musikarar
og fagfolk originalstoff som
ingen før hadde høyrt. Festspela kunne by på artistar som
song på norsk for første gong,
plateslepp, originalforedrag
som berre blir framførte denne
Storgutprisen til Odd Nordstoga
– Det står i statuttane
mine som artist at eg
skal fronte nynorsk,
seier Odd Norstoga.
Det er Litteraturdagane i Vinje
som deler ut Storgutprisen, og
kandidatane er dei eller den som
på ein positiv måte nyttar eit levande og ledig nynorsk. Det er
åttande gong prisen blir delt ut,
og mellom tidlegare vinnarar finn
ein Ivar Eskeland, Berge Furre,
Ragnhild Sælthun Fjørtoft og Liv
Signe Navarsete. Det gjer Odd
Nordstoga audmjuk.
– Eg har fått prisar før, men
denne set eg høgt. Det er litt av ei
liste med vinnarar, og det er folk
eg ser opp til. Eg er vel den yngste
som har fått prisen, og trudde at
ein måtte halde på litt lenger enn
det eg har gjort. Svært glad er eg
uansett.
– Du skulle vel uansett spele på
Litteraturdagane?
– Ja, og takk for det. Då slepp
eg å halde så lang takketale.
– Blir du aldri lei av å bli trekt
fram som nynorskbrukar?
– Nei, eg gjer i grunnen ikkje
det. Mange artistar har ei eller
fleire idealistiske saker dei brenn
for. Sissel Kyrkjebø er t.d. ambassadør for Unicef Noreg. Eg er ein
ambassadør for nynorsken. Det er
ein av dei tinga eg byggjer på som
artist. Skulle eg byrje å tukle med
det, tuklar eg med heile uttrykket
mitt. Det er nedfelt i statuttane
mine.
– Mi rolle som artist er å lage
songar om det folk går rundt og
tenkjer på. Det er noko eg har blitt
meir medviten om. Eg skal på ein
måte knyte meg til dei, halde dei
i handa med songane mine. Skal
det fungere, må eg vere personleg
og nytte mitt eige språk.
– Du byrjar å få konkurranse
frå andre artistar på dette feltet.
Det er fleire som syng på norsk og
dialekt no enn då du byrja.
– Det er det. Eg trur mange
direktørar i plateselskap ser dette
som ei vinnande oppskrift. For å
nå ut i Noreg, byggje ei langvarig
karriere som artist, så er norsk vegen å gå.
– Det rare er at det ikkje er
fleire unge damer som gjer det.
VEGEN Å GÅ: – Det rare er at det ikkje er fleire unge damer som ser at norsk er vegen å gå dersom ein ønskjer å nå ut i
Noreg, byggje ein langvarig karriere som artist, seier Odd Nordstoga.
Foto: oddnordstoga.no
Eg har all respekt for at artistar
som Susanne Sundfør og Hanne
Hukkelberg vel å syngje på engelsk. Men eg skulle gjerne sjå ei
tilsvarande dyktig dame syngje
norsk. Så der er det ein ledig stol.
KJARTAN HELLEVE
[email protected]
Litteraturdagar for tiande gong
Litteraturdagane i Vinje vert i år skipa
til for tiande gong i tida 17.–19. september. Litteraturdagane byrja ved at
Ragnvald Christenson samla saman
nokre likesinna og skipa til eit seminar om Aasmund Olavsson Vinje i
samband med at Olav Vesaas kom
med bok om diktaren. Tanken om
Storegutprisen var òg Ragnvalds idé.
Etter kvart har det balla på seg. No er
dagane utvida med
program frå fredag
til sundag.
4
Målet er å bli litt betre kjend med
forfattarar frå Vinje og andre delar av
landet. Tilskipinga samlar 500–800
gjester, og er det einaste av sitt slag
i Telemark. Kvart år er det eit tema,
som t.d. ein diktar eller sjanger. I år er
det novella som er på menyen. Difor
er nokre av dei beste novellistane i
landet inviterte, representerte ved
Kjell Askildsen, Hans Herbjørnsrud og Merethe
Lindstrøm.
Dei lokale kreftene har sine
representantar i Olav Vesaas, Stein
Versto og familien Nordstoga. På
festkvelden laurdag skal både Odd
og Aasmund syngje, sistnemnde
skal òg fungere som festleiar. Vinnarane av Tarjei Vesaas’ debutantpris
for 2009 og Vinjes eigne debutantar
i fjor møtest i samtale og til opplesing: Eivind H. Evjemo, Kjersti A.
Skomsvold, Erlend Kaasa og Kjersti
Rorgemoen. På matmenyen står
mellom anna suppe, graut, pizza,
kling og gomme.
STOREGUTPRISEN
◆ blir delt ut av Litteraturdagane i Vinje. Prisen går til dei
eller den som på ein positiv
måte nyttar eit levande og
ledig nynorsk. Prisen har namn
etter diktsamlinga Storegut
(1866) av Aasmund Olavsson
Vinje.
◆ Tidlegare prismottakarar:
Ivar Eskeland (2002), Berge
Furre (2003), Ragnhild Sælthun
Fjørtoft (2004), Bjørn Bø (2005),
Sigmund Groven (2006), Liv
Signe Navarsete (2007), Audun
Svartdal (2008), Nina og Øystein
Rudi (2009)
eine gongen, nyskrivne tekstar
og bøker som enno ikkje er
publiserte.
Programmet inneheldt
morgongymnastikk med festspeldiktaren Rønnaug Kleiva,
opning av naust, kunstutstilling med bruksgrafikk der Ivar
Framtida.no
lansert
Unge er opptekne av framtida. Dei vil vera med i debatten og seia kva dei meiner. Med nettavisa Framtida.
no får dei ein treffplass for å
styrkja og visa fram engasjementet sitt.
No kan du lesa om nasjonalforsamlinga for unge
som startar til
hausten, aukande forskjellar i skulen og
korleis du kan
finna favorittboka di.
– Eitt av
måla våre er å vera ein viktig
arena for engasjementet til
unge, og sjå nyhende frå ein
ung synsvinkel. Eit anna mål
er å auka valdeltakinga blant
unge ved valet, og styrkja nynorsken, seier prosjektleiar
for Framtida.no, Svein Olav
B. Langåker.
Det er lagt opp til stor
grad av brukaraktivitet
på Framtida.no, til dømes
skrive- og fotokonkurransar,
debattar, bloggar med meir.
Fem lokalaviser, Dag og Tid,
lnk.no og Magasinett leverer
stoff frå starten. I tillegg er
15 unge og engasjerte kommentatorar frå heile landet
knytte til Framtida.no. Prosjektet er støtta av Kulturdepartementet.
Dei som står bak nettstaden, er ABC Startsida,
Landslaget for lokalaviser
(LLA),
Landssamanslutninga av nynorskkommunar
(LNK), Mot til å meina, Magasinett og Pirion.
– LNK har lenge sakna
ein nettstad som denne, og
trur Framtida.no vil bli ein
viktig treffplass for brukarar
i dei 120 medlemskommunane våre og for ungdom
over heile landet, seier Vidar
Høviskeland, leiar i LNK.
– LLA ser på Framtida.
no som ein ny og spennande
arena for debatt og samfunnsengasjement. Vi i LLA
og lokalavisene er opptatt
av nettopp dette i lokalsamfunna landet rundt, og vi
gler oss over alle tiltak som
vil styrka ungdomen sitt engasjement for små og store
saker. Framtida.no vil venteleg bli eit friskt supplement
til lokalavisene sjølve, seier
Geir K. Hus i LLA.
– Det er viktig med ein
nyhendearena som tar unge
sine spørsmål og unge sine
synspunkt på alvor ut over
det som gjeld dei direkte
sjølv, seier Einar Schibevaag,
prosjektleiar for Mot til å
meina-prosjektet.
(Pressemelding)
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Norge på potetbotnen
Aasen er motivet og debatt om
nynorsk som underhaldningsspråk. Kringkastingssjef HansTore Bjerkaas utfordra journalistutdanningane i landet til
å rekruttere fleire nynorskbrukande journalistar.
Dei nynorske festspela
blei også avvikla på færre
stader enn før. Mest brukt var
utescena og salen i Ivar Aasentunet.
– Det gjorde det lettare å
vere festivalgjest og skape ei
roleg og intens festivalstemning, seier Widerøe.
Nordmenn et minst poteter i Europa,
melder NPK. Rettar som frosenpizzaen
tek over poteta sin plass på tallerkenane.
Ein ny botnrekord for poteteting kom
i 2009. No vil EU og den italienske stat
auke eksporten av nypoteter til Norge.
Dei siste samanliknbare tala frå jordbruksorganisasjonen FAOSTAT, viser at
kvar nordmann berre et 32 kilo poteter,
medan pastaglade italienarar åt 39 kilo
per snute.
– No må dei nesten bestemme seg
for kva dei skal prakke på oss, seier Ragnar Hovland i ein stutt kommentar.
– Dei kan ikkje få i både pose og sekk,
for å seie det på den måten.
Nekta å betala fartsbota
då ho kom på bokmål
Knut P. Bøyum i Fjærland fekk i sommar si
første fartsbot etter 25
år som trafikant. Men
då førelegget kom i
posten, var det skrive
på bokmål. Det kunne
ikkje Bøyum vera med
på.
(FIRDA) – Då var det ikkje nokon hugnad lenger, seier ein djupt
vonbroten nynorskfanatikar i
Fjærland.
10. juli var han på Vikingrock
i Gudvangen. På veg heim att har
han trakka litt hardt på gasspedalen, truleg oppglødd av god vikingrock, forklarer han. I alle fall
må han ha køyrt i 90 kilometer i
timen i 80-sona i den automatiske
trafikkontrollen, utan å registrera
noko blitslys.
Knapt ein månads tid etter
fekk han varsel om at han var teken i kontroll.
– Når du etter 25 år endeleg
får ei trafikkbot og melding om at
du vil få tilsendt eit forenkla førelegg, så stig forventningane. Så eg
gjekk der og venta på postdama.
Men då eg opna konvolutten med
bankande hjarte og skjelvande
hender, står det bokmålsord som
«overtredelse, siktede, kjørt, ilegges og forenklet forelegg».
– Magien var borte og heile
høgtida øydelagd, seier Bøyum
som fekk ei bot på 1600 kroner,
subsidiært tre dagar i fengsel.
Førelegget var utskrive av Politiets ATK-senter for Sogn og Fjordane politidistrikt.
FORENKLA: – Eg ønskjer ikkje å oppmoda om høg fart. Men når ein endeleg får ei fartsbot, så må ein i alle fall ha krav på at ho kjem på riktig målform, seier
nynorskfanatikar Knut P. Bøyum etter nedturen der det forenkla førelegget kom på bokmål.
Foto: Gaute Bøyum Dvergsdal
– Følte ho flein av meg
– Det var då eg tok til å lura. Politiet er eit offentleg tiltak, og det
går ikkje an å handsama ein lovbrytar på denne måten. Vi har
visse rettar, og éin av dei er at vi
skal tilskrivast på riktig målform.
Han ringde sakshandsamaren
og klaga si naud, der han forklarte
at ein stor dag plutseleg var gjord
liten.
– Dama var hyggjeleg og høfleg, men eg følte at ho sat og flein
av meg mens eg forklarte korleis eg
hadde det. Men problemet skulle
enkelt la seg ordna, eg ville få nytt
skriv på nynorsk om to dagar.
Bør vera unødvendig
Det stemte, og denne gongen var
det straks meir høgtid. No kan eg
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
godt skriva under at «sikta vedtek
førelegget», seier Bøyum.
– Det einaste eg kan klaga på,
er at forbrytaren er busett i Norge
og ikkje i Noreg, men det kan eg
leva med, legg han til.
Derimot tykkjer han alle skriv
til innbyggjarar i nynorskfylket
Sogn og Fjordane bør koma på
nynorsk. Sidemål får dei halda seg
med austpå, meiner han.
– Det burde ikkje vera nødvendig å måtta masa på offentlege
etatar om dette. Eg trudde Jens
Brekke hadde berga det meste,
men han har tydelegvis ikkje
køyrt for fort, seier Bøyum.
SIGURD LØSETH/FIRDA
[email protected]
Krava kjem automatisk på bokmål
Alle krav som Statens Innkrevjingssentral sender ut, er på bokmål. Om ein då ikkje bed om å få
det på nynorsk.
– Som ein offentleg etat fylgjer
me mållova, seier informasjonssjef Tore Bratt.
– Alle som skriv til oss på nynorsk, får svar på nynorsk. Er det
nokon som vil ha kravet sitt på
nynorsk, så får dei det. Utover det
er alt som kjem frå oss, på bokmål. Krav frå oss blir genererte
automatisk. Blir du fotografert
av ein fotoboks, blir det formidla
elektronisk, og eit brev blir skrive
ut utan at nokon har handsama
det manuelt. Hadde det vore eit
punkt om nynorsk eller bokmål
i dei sentrale registra som me
hentar ut adresser frå, ville det
sjølvsagt vore råd å senda ut krav
på nynorsk til dei som hadde valt
det. Men så lenge slik informasjon ikkje er lagra, er det uråd for
oss å vita om vedkomande vil ha
kravet på nynorsk eller bokmål,
seier Bratt.
– Burde ikkje noko av det de
sender ut, ha vore på nynorsk, t.d.
krava som går til Sogn og Fjordane?
– Det er ikkje opp til oss å vur-
dera, for det er språkpolitikk. Det
er i så fall noko Språkrådet bør ta
tak i. Me fylgjer berre lova, og der
står det ingenting om det.
– Vil Knut P. Bøyum få framtidige krav på nynorsk?
– Nei, det kan eg ikkje lova.
Me sender ut 1,3 millionar krav
i året. Sjølv om han no ligg inne
i vårt register som ein som vil ha
nynorsk, blir ikkje alle desse krava
sjekka manuelt. Difor får han truleg ei eventuell framtidig bot på
bokmål òg.
KJARTAN HELLEVE
[email protected]
5
Med førdedialekt i
Få meg på, for faen skal
bli film. Og Sauda skal
bli til Førde.
Ei filminnspeling kan vere eit kaos.
Alt kan gå galt, og det kan vere alle
slags moglege problem som må
løysast. Vel, slik er det ikkje denne
dagen. Innspelinga av Få meg på,
for faen, filmatiseringa av boka til
Olaug Nilssen, går tydelegvis etter planen. Noko produsent Brede
Hovland syner på klårast mogleg måte, han står og fiskar etter
makrell i fjorden. Fisk får han òg.
Scena som skal spelast inn i dag,
er møtet mellom Alma, som har
fått seg arbeid som kassedame, og
mora som handlar og helsar på.
Coop-butikken i Saudasjøen
er ein typisk lokalbutikk, og eigaren såg seg ikkje tent med å
stengje dei tre dagane det skal
spelast inn film. Det er grunn til
å tru at han angrar litt på det, for
ei filminnspeling tek mykje plass.
Inne er det folk over alt, lyd, ljos,
kamera og assistentar som spring
etter teip eller noko. Ein kunde
freistar seg likevel på kjøpe seg
nokre skulebollar.
– Oi, seier han. – Dette var veldig!, før han finn bollane og stiller
seg i køen bak Henriette Steenstrup som spelar mora. Han får
beskjed om å bruke ei anna kasse,
og ein tilsett hjelper han.
– Stille! Klar til opptak! Skrik
innspelingsleiaren. – Stans trafikken!
Det er ein enkel jobb. Med éin
bil i halvtimen, er det ikkje akkurat tett trafikk forbi butikken.
Henriette Steenstrup seier replikken sin, snur seg og går ut av butikken. Om og om igjen. Det blir
ikkje mange minutt film, men det
tek si tid.
Enklare utanfor Oslo
Eg håpar på å få eit ord med regissør Systad Jacobsen, men ho er
travelt oppteken med å gjere klar
den neste scena. Produsent Hovland finn tid til endå nokre kast i
fjorden. Han er samd i at det er
perfekt å spele inn film på ein stad
som Saudasjøen.
– Me i (produksjonsselskapet)
Motlys lagar nesten ikkje film i
Oslo, sjølv om det er der me held
til. Det er dyrt, ofte komplisert
og det kan vere problematisk å
få lov til å stengje gater som me
stundom må gjere. Når ein kjem
til ein mindre stad som dette, så
er det ein heilt annan positivitet
som møter oss. Det er lettare å få
hjelp av folk, og det er lettare få
lov, seier Hovland.
Han fortel at det er fleire grunnar til at dei hamna akkurat her.
Dei fått økonomisk støtte frå Filmkraft Rogaland, som er eit regionalt filmfond. Filmkraft Rogaland
har eit ynske om å trekkje med
innlandet i arbeidet sitt, og særleg
rike Suldal kommune, som er inngangsporten til Sauda. Og Brede
har sjølv sprunge rundt i Sauda i
barndomen, då han har slekt her.
Så han ringte til eit søskenbarn for
å sjekke om han hadde tru på ei
filminnspeling i området. Søskenbarnet meinte det var ein knakandes god idé, og fann fram til alle dei
innspelingsplassane dei trong.
6
FAKTA
Filmen Få meg på, for faen er
basert på Olaug Nilssen si bok
frå 2005.
Regissør er Jannicke Systad
Jacobsen. Ho har tidlegare laga
fleire dokumentarfilmar, dette
er hennar debut som langfilmregissør.
Produsent er Motlys, som mellom anna har filmsuksessar
som Mannen som elsket Yngve
og Gymnaslærer Pedersen.
Premieren skal vere i 2011
Og dei måtte vere ein stad som
kunne fungere som Førde.
Språket viktig
– Regissør Jannicke Systad Jacobsen har vore oppteken av å halde
på så mykje som råd er frå Olaug
si bok, så langt det let seg gjere.
– Inkludert språk?
– Ja, særleg det. Difor har me
brukt mykje tid og ressursar på å
finne fram til skodespelarar som
har rett dialekt. Helene Bergsholm som speler Alma, kjem frå
Førde, og me hadde aldri reist
så langt utan at det var viktig for
oss. Så ho og den næraste gjengen
hennar snakkar Førde-dialekt.
Andre karakterar skal nok i utgangspunktet vere frå same staden, men der er Førde meir definert som Vestlandet. Difor blir
det nok eit mangfald av vestlandsdialektar, inkludert nokre mindre
roller frå Sauda. Men akkurat der
kjenner Jannicke på om det kan
bli for mykje, så me får sjå kva
som hender med dei i etterarbeidet. Kan hende me må leggje på
litt Førde-dialekt, seier Hovland.
Jølster er ikkje Førde
Nokon ropar på han, det er noko
med ein pipelyd som dei ikkje heilt
greier å lokalisere. Framleis ikkje
nokon passande pause til å snakke
med sjefen. Men Helene Bergsholm står og ventar på utsida av
butikken. Det har det blitt mykje
av. Venting og atter venting.
– Men det går greitt. Eg har
alltid hatt lyst til å sjå korleis ei
filminnspeling fungerer, og ein
får vel knapt noko betre høve enn
dette.
Ho har inga skodespelarerfaring frå før, hadde ikkje høyrt om
korkje boka eller forfattaren, men
stilte opp til ein audition på skulen. Etter det vart det fleire prøver
og testfilmingar før ho endeleg
fekk rolla.
– Eg var veldig nervøs dei
fyrste dagane. Eg likar i utgangspunktet ikkje å stå framføre folk
og var redd for at eg ikkje skulle få
det til. Etter kvart har det gått mykje enklare, og folk er snille med
meg. Så eg skal nok kome meg
gjennom det.
– Er det kjekt at alle snakkar
Førde-dialekt?
– Vel, alle gjer vel eit forsøk. Ho
som speler veninna mi i filmen er
jo frå Jølster. Eg høyrer klår forskjell, men er ikkje sikkert om alle
dei andre gjer det. Men eg tykkjer
dei andre skodespelarane er veldig flinke. Dei har fått replikkane
sine innspelt på band av ei dame
på universitetet i Oslo, og øvd seg
etter det. Men dei er òg flinke til
å spørje meg om det er noko dei
lurer på korleis blir sagt.
Men språk endrar jo seg. Eg
snakkar jo annleis enn kva eldre
folk heime gjer, og slik er det jo. Ord
som snik seg inn her og der. Så eg
har vel ikkje akkurat nokon fasit.
– Blir det meir film etter dette?
– No skal eg filme kvar einaste
dag i sommar, og så er det rett
attende til skulen. Eg har jo aldri
hatt ambisjonar om å bli skodespelar, men me får sjå.
Så er det klart for opptak igjen.
Framleis ingen Systad Jacobsen
å snakke med. Eg fortel produsent Hovland om at Helene ikkje
hadde høyrt om Olaug Nilssen før
ho gjekk på audition.
– Det går bra. Dette er ein ungdomsfilm som skal stå på eigne
bein, og den viktigaste målgruppa
er dei er mellom 14 og 23 år. Men
så er det dei som er litt eldre som
moglegvis har høyrt om boka eller teaterstykket, som me òg håpar skal kunne like filmen. No er
ikkje heile boka med, men berre
den delen som handlar om Alma,
men folk som har lese boka vil
nok kjenne seg att.
– Kva seier forfattaren til det?
– Det er heilt i orden for
henne. Ho har ikkje vore med på
manusarbeidet, men har fått lese
i gjennom det. Ho var glad for at
me hadde teke ut dei mest litterære delane. Det som er så herleg
med denne historia og som motiverer oss, er at det ikkje ligg noko
tragisk i botnen. Mange barneog ungdomsfilmar som blir laga
i Noreg, har ei eller anna tragisk
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Saudasjøen
ROLEG: Det er
rolege dagar
for dei som
skal stanse
trafikken forbi
butikken i
Saudasjøen.
Filmprofessor Gunnar Iversen
Foto: NTNU
Språk blir
viktigare
– Medvitet kring språk i film har
auka, seier filmprofessor Gunnar
Iversen.
LETTARE:
– Når ein kjem
til ein mindre
stad som dette,
så er det ein
positivitet som
møter oss.
Det er lett å få
hjelp av folk,
og det er lett få
lov, seier produsent Brede
Hovland.
hending i botnen, eit dødsfall, incest eller barneheim eller noko.
Det er denne filmen fri for. Dette
er meir reelle problemstillingar
som vanlege unge jenter slit med,
fortald på ein absurd og humoristisk måte. Og me håpar å kunne
greie å overføre stemninga i boka
til filmen.
Henriette Steenstrup kjem
ut frå butikken og er ferdig for
dagen. No må dei vere ferdige,
no må eg då få snakke med regissøren snart. Men nei, det er
fleire opptak att og ingen pause
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
i sikte. Steenstrup skal bli køyrd
til flyplassen i Haugesund og eg
ser eit høve til å få gratis skyss.
Norwegian stadfestar at eg kan
få plass på flyet, og eg takka ja til
tilbodet om å sitje på. Systad Jacobsen får vente.
– Det er fyrste gong sidan
teaterhøgskulen eg må bruke ein
særskild dialekt, fortel Steenstrup
medan me blir køyrde utover
Saudafjorden.
– Men det går bra, tykkjer eg.
Det er som filter som hindrar deg
i å bruke dine eigne seiemåtar, og
slik er det jo alltid. Men det var
godt å få å øve seg litt med dei
banda, og det er godt å ha nokon
frå Førde som ein kan søkje hjelp
frå.
– Blir det ein bra film då?
– Eg trur han blir veldig bra.
Han minner om Fucking Åmål,
med same bitande replikkar frå
smarte jenter. Når jentene set i
gang, så er det akkurat som å høyre
tre jenter som skal på fest. Eg gler
meg veldig til å sjå han ferdig.
KJARTAN HELLEVE
[email protected]
PÅ NÆRT
HALD: – Eg har
alltid hatt lyst
til å sjå korleis
ei filminnspeling fungerer,
og ein får vel
knapt noko
betre høve enn
dette, seier
hovudrolleinnehavar
Helene Bergsholm. Her
saman med ein
medspelar.
STATISTAR:
Det trengst
alltid nokon
folk som går
forbi i bakgrunnen. Her frå eit
oppslag
på Coop-en
på Sand.
Alle foto: Kjartan Helleve
I 2001 kom filmen Mongoland, av Arild Østin
Omundsen. Han vart laga av ein gjeng vener i Stavanger for ein slikk og ingenting, og skilde seg ut
på mange måtar. Viktigast var likevel at han introduserte dialekt i norsk film på ein ny måte. Under
innspelinga av var filmskaparane redde for at ingen skulle skjøne kva som vart sagt i filmen. Dei
snakka til og med om å tekste filmen, slik at dei
på austlandet skulle få med seg handlinga. Redsla
synte seg å vere overdriven. Både Pia Tjelta og
Kristoffer Joner fekk sine gjennombrot i filmen,
og dei fekk lov å halde på dialekten sin i andre filmar. No er det knapt ein norsk film der ikkje ein
eller annan snakkar dialekt.
Stavangerfilmane vart laga med lokale skodespelarar, og har difor ei klår geografisk plassering.
Det same kan ein seie om filmar som er laga i Bergen, med ungdomsfilmen Vegas som det ferskaste
dømet. Tradisjonelt sett har likevel eit overveldande fleirtal norske filmar har eit slags folkeleg
bokmål som mal.
– Medvitet om språk har nok vore lite, og
dette heng saman med fleire ting, seier Gunnar Iversen. Han er professor i filmvitskap ved
NTNU i Trondheim.
– Filmbransjen held jo stort sett til i Oslo, og
skodespelarane har stort sett kome frå teatera der,
eller snakka bokmål. Dessutan har budsjetta vore
små og det har gått utover skodespelarinstruksjon og språkmedvit. I dag er det noko annleis, så
medvitet – og variasjonen – har auka på språkområdet. Men det finst tidlege unnatak. Fyrste
spelefilm med nynorsk tale var Liv (1934), og fyrste spelefilm frå Stavanger, med lokalt jærmål, var
På Brattevoll (1938).
– Handlar det om at budsjetta har blitt større
eller at filmskaparane har høgare tankar om kva
dei held på med? Ei slags profesjonalisering?
– Ja, det er heilt klårt. Fyrst og fremst er det
ei oppvurdering av skodespelarane sitt arbeid og
skodespelarinstruksjon. Vidare kan ein jo spekulere i andre faktorar. For det fyrste er jo autentisitet blitt eit heidersord, og då er det betre om folk
snakkar slik dei vanlegvis gjer. Dei er best «som
seg sjølve». Dette ser ein jo i musikkverda òg. For
det andre er mogleg å tenkje seg produsentar som
tenkjer at skodespelarar frå fleire delar av landet,
spreier nedslagsfeltet til filmen.
– Når no talet på nye norske filmar aukar, kan
dette med språk og regional tilknyting nyttast for
å skilje seg ut?
– Ja, eg trur klart at dette blir viktig som distinksjon i ein ny marknad.
KJARTAN HELLEVE
[email protected]
7
Mållagsrabatt hjå Bokdykk
Noregs Mållag har gjort avtale med
nettbokhandelen bokdykk.no om
rabatt for mållagsmedlemer.
Kva tilbyr dei? Er du medlem, får
du 12,5 prosent rabatt på nye bøker
og innimellom gode tilbod på bøker
som er over eitt år gamle. Det er ikkje
høve til å gje større rabatt enn 12,5
prosent på bøker før tidlegast 1. mai
året etter dei er utgjevne. For bøker
som er eldre enn det, vil Bokdykk no
og då senda ekstra gode medlemstilbod til mållagsmedlemer som er
registrerte i kundebasen deira.
Bokdykk.no overtok drifta av barnebokklubben Blåmann sist vinter,
og er medviten om å marknadsføra
nynorskbøkene på heimesida si.
Korleis går du fram? Fyrste gongen du vil kjøpa bøker frå bokdykk.
no, registrerer du deg som vanleg
kunde, og tingar dei bøkene du vil
ha. Summen som då kjem opp, vil
vera utan rabatt. Etter at du har sendt
inn tinginga, sender du ein e-post til
[email protected] der du opplyser at
du er mållagsmedlem. Bokdykk vil då
leggja det inn i kundeopplysningane
dine, og så kjem rabatten automatisk,
både for den fyrste tinginga og for alt
du måtte kjøpa seinare.
God bokhaust!
Klart for tre kampanjeveker
i barnehagane i haust
Godt materiell
til barnehagane
Skal vi nå ungane med meir nynorsk,
må vi gå gjennom foreldra og tilsette
i barnehagane. Difor er det trykt mykje godt materiell som laga kan ta i
bruk heilt gratis. Det er lesetipsheftet
som heiter God lesestart, som er retta
inn mot både foreldre til ungar i barnehagen og til dei tilsette. I tillegg til
eit flygeblad som er retta spesielt i
mot foreldra og eit flygeblad som er
retta til dei tilsette.
◆ Sjå eiga lysing og ting i dag
eller sjå innom nettsidene:
www.nm.no/krambua.cfm
– Det er barnehagar i
alle kommunar i Noreg. Både offentlege
og private. Alle desse
barnehagane set pris
på besøk, seier Helga
Hjetland, styremedlem
i Noregs Mållag.
Kampanjen Gjennom ord blir
verda stor er den nye storsatsinga til Noregs Mållag. Nytt
godt gratis materiell er klart, og
det er stor interesse for kampanjen.
Styremedlem Helga Hjetland
er ei av dei som har spesielt ansvar for å følgje opp barnehagekampanjen frå styret.
– Kvifor skal dei lokale mållaga ta tak i denne kampanjen?
– Eg trur det må vere ei kjekk
oppgåve å ringje til ein barnehage og seie at vi har nokon som
kan fortelje til ungane, eller vi
har nokon som kan lese for ungane eller vi har ei god nynorsk
barnebok vi vil gje i gåve, seier
ho.
Viktig oppgåve
Språkstimulering er ei av dei viktigaste oppgåvene for barnehagen. Stortingsmelding 41, Kvalitet i barnehagen (2008-2009)
framhevar at dette er ei grunnleggjande oppgåve for barnehagane. For Mållaget vert det viktig
å sikre oss at nynorsken vert ein
del av språkmiljøet og språkstimuleringa i barnehagen.
– Det som er viktig for Mållaget, er at ungane får høyre nynorsk i barnehagen både gjennom bøker og song. Borna tykkjer det er spennande å bli lesne
for og tykkjer språk er spennande, seier Helga Hjetland.
Oslo, i Kirkenes og på Kyrkjebø
vil takke ja til besøk. Og eg trur
tilsette i barnehagane treng å bli
meir medvitne om at vi til dømes snakkar ulikt her i landet og
kvifor vi snakkar på forskjellige
måtar. Det er klart at det er ein
fordel for dei som skal lære nynorsk som sidemål seinare, at ikkje nynorsken er framand.
– Gjer vi noko med denne
saka, så har vi gjort noko viktig i
år òg, smiler Helga Hjetland.
Lokal aktivitet
Materiellet eignar seg til utdeling
i barnehagane, og mange av lokallaga tek sikte på nettopp det.
Fleire lag har tinga materiell, og
utetter hausten er det gode sjansar for at fleire tek tak i saka. Nokre fylkeslag førebur samlingar
av lokallag i sitt fylke for å informere om og planleggje kampanjen for meir nynorsk i barnehagane. Følg med i informasjon frå
fylkeslaget.
Det er mange spennande
samarbeidspartnarar for deg
som er aktiv i eit lokallag. Til dømes Barneboklubben Blåmann.
HEGE LOTHE
[email protected]
Nasjonal kampanje
Og både ho og styret er tydelege
på at dette er ein kampanje for
heile landet.
– Eg trur både barnehagane i
Kampanjeveker
Kampanjen vert ikkje avslutta og
oppsummert før på landsmøtet til
Noregs Mållag i april 2012. Det er
altså ein kampanje som skal vare i
bortimot to år. Men for å få heile organisasjonen i sving denne hausten,
skal vi ha tre kampanjeveker der
alt handlar om nynorsk i barnehagar.
Kampanjevekene er frå måndag
25. oktober til og med sundag 14.
november 2010. Desse vekene vil
tilsette, styremedlemer og andre
målfolk reise ut i barnehagane og
i lokallaga og snakke om nynorsk i
barnehagen.
◆ Ynskjer de å få besøk
i kampanjevekene? Kontakt
Hege Lothe: [email protected] eller
578 65 360 eller 926 48 348 (m).
Aksjonskokebok
Det er laga eit eige hefte som er
sendt ut til alle lokallaga. Dette
heftet legg det politiske grunnlaget
for kampanjen. Kvifor vi meiner at
nynorsk skal vere ein del av språkstimuleringa i barnehagen, og kvifor vi
meiner at dette er aktuelt for barnehagar over heile landet.
◆ Du kan tinge denne nyttige
aksjonskokeboka gratis (i så mange
eksemplar du vil) frå Noregs Mållag.
Send e-post til [email protected]
8
VIKTIG: – Gjer vi noko med denne
saka, så har vi gjort noko viktig i år
òg, smiler Helga Hjetland, styremedlem i Noregs Mållag.
Samarbeid med Blåmann
Blåmann barnebokklubb kan sende
flygeblad med velkomsttilbod som
lokallaget kan dele ut, eventuelt
saman med bokgåve. Lokallaget kan
også få tilsendt bøker som kan brukast som bokgåver til barnehagane,
gratis eller til svært redusert pris avhengig av bokønske og tal på bøker.
Blåmann barnebokklubb kan
sende bokmerke med «Gjennom
ord blir verda stor»-slagord og
Blåmann-info, opplyse om kva for
barnehagar som alt er medlemer,
informere om kampanjemateriell og
tilbod som er sendt og sende materiell i etterkant av besøk frå Mållaget.
Lokallaga kan kontakte barnehagestyrar på telefon i etterkant
av at Blåmann har sendt ut tilbod.
Dei kan gje bokgåve med Blåmannbok/bøker til barnehagane, saman
med informasjon om bokklubben,
oppfordre barnehagane til å melde
seg inn.
Gje medlemskap i Blåmann i
gåve til barnehagane. Barnehagen
får då tre bøker gratis, og lokallaget
får rekning på bøkene barnehagen
mottek vidare i ein avtalt periode.
Lokallaget kan kontakte lokalavisa dersom de planlegg større
tiltak, som til dømes bokgåver og
gåvemedlemskap til alle barnehagane i kommunen.
◆ For meir informasjon:
Ring Blåmann barnebokklubb
ved Erle Stokke, telefon 23 24 27 00
eller send e-post:
[email protected]
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
– Skolemotivasjonen startar i barnehagen
Tiltak mot fråfallet i den vidaregåande
skolen må starte alt i førskolen. Svake
prestasjonar i siste fase av ungdomsskolen er den tydelegaste direkte
årsaka til skolefråfall seinare, går det
fram av ein rapport forskingsinstituttet Nova har laga på oppdrag frå KS.
Barna må bli betre i språk, le-
sing og andre ferdigheiter som gir
grunnlag for læring seinare, er éin av
konklusjonane i rapporten. Forskinga
tyder på at forskjellane mellom flinke
og mindre flinke elevar, som igjen
har samanheng med fleire sosiale
indikatorar, blir ofte forsterka gjennom skolegangen. Derfor bør tiltaka
starte tidleg, for eksempel gjennom
bevisst utvikling av språket til barna i
førskolen.
Nova-forskar Sabine Wollscheid,
som i rapporten «Språk, stimulans
og lærelyst» har gått gjennom tidlegare forsking som er gjort om dette,
seier at fråfallet ofte startar lenge
før eleven begynner i vidaregåande
skole. Fleire faktorar spelar inn, men
generelt er dårlege skoleprestasjonar
mot slutten av grunnskolen den viktigaste direkte årsaka til fråfall seinare.
– Årsakene er ofte samansette
og kan liggje i ulike fasar, gjerne
tidlegare i oppveksten og i overgan-
gane mellom ulike skoletrinn, seier
Wollscheid.
(NPK)
Kven manglar?
Det har vi spurt alle
medlemene i Noregs
Mållag om. Til no har
det kome inn 500 svar
på dette spørsmålet.
INSPIRASJON: – Målprisen er ei stor inspirasjonskjelde for vidare språkarbeid, sa rektor Sigmund Grønmo (t.h.) då
han tok imot pris frå leiar Håvard B. Øvregård i Noregs Mållag.
Foto: Hege Lothe
Målprisen til UiB
Universitetet i Bergen
har teke eit nasjonalt
ansvar for å ta i bruk
nynorsken. Difor fekk
dei Målprisen 2010 av
Noregs Mållag.
Prisen vart delt ut under den offisielle opninga av det akademiske
året ved Universitetet i Bergen.
Då samla både studentane og dei
tilsette seg på Musèplass framfor
monumentale Bergen Museum.
Det bygget var utgangspunktet
for grunnlegginga av universitetet. På podiet framme sat rektor,
direktør, ordførar, statsråd Tora
Aasland, studentleiaren og i år,
leiar i Noregs Mållag, Håvard B.
Øvregård.
Heilt uventa for andre enn
svært få involverte fekk han og
Mållaget høve til å dele ut Målprisen 2010 til Universitet i Bergen.
I pristala la han vekt på kor viktig
det er at universitetet tek språkspørsmålet på alvor.
– For nynorsken og målsaka
er Universitetet i Bergen det viktigaste universitetet. De tek eit
nasjonalt ansvar for nynorsken
– noko som er avgjerande for nynorsk som akademisk språk. For
nye studentar som møter høgre
utdanning for aller fyrste gong, er
det veldig lett å velje bokmål fordi
det er det lettaste og fordi alle
andre gjer det. Difor er det svært
viktig at Universitetet i Bergen
held fram med å gje fagleg ryggstø for studentar og forskarar til
å bruke nynorsken, sa Håvard B.
Øvregård. Han sa også i si pristale
på engelsk, til dei utanlandske
studentane, at han var der for å
overrekkje ein pris til universitetet fordi dei bruker eit nasjonalt
språk på ein god måte. Og han
meinte at dette også sa noko om
korleis universitetet tek vare på
språkleg mangfald i fleire samanhengar.
Då Håvard B. Øvregård bad
om å få fram Sigmund Grønmo,
rektor ved Universitetet i Bergen, til å ta i mot prisen, fekk
han stor applaus og trampeklapp
frå studentane. Rektor Sigmund
Grønmo takka varmt for prisen.
– Universitetet ser dette som
ei påskjøning og set stor på denne
heideren. Det er ei stor inspirasjonskjelde for vidare språkarbeid, sa Sigmund Grønmo. I etterkant av utdelinga spurde Norsk
Tidend om kvifor han valde å
halde opningstala si på nynorsk.
– Eg prøver å veksle mellom
å både skrive og halde talene på
nynorsk og bokmål. Men det er
fyrste gong at eg har gjort det ved
opningshøgtida, og eg må seie
at eg vart inspirert av at eg visste
prisen skulle bli delt ut litt seinare
i programmet, smilte Sigmund
Grønmo. Han kommenterte
også eit moment i pristala om at
Språkrådet har kritisert UiB for å
ha for mykje nynorsk på enkelte
felt.
– Eg har tidlegare sagt, og det
står eg for, at det er ein kritikk eg
tek med stor ro, fortel Sigmund
Grønmo.
HEGE LOTHE
[email protected]
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Halde medlemstalet
– Kor mange medlemer bør
Mållaget verve for å halde på
medlemstalet i dag?
– Vi må nok ha opp mot tusen nye betalande medlemer
for auke medlemstalet. For organisasjonen er dette ei kjempeoppgåve, men for kvar og
ein av oss er det kanskje ei meir
overkomeleg oppgåve å utfordra folk til å verte medlemmer
Medlemstalet
◆ Det var 10 125 betalande medlemer i 2009. Ein tilbakegang frå
året før med 126 medlemer.
◆ Beste medlemstal frå siste ti åra
er 11 001 betalande medlemer i
2000.
◆ Siste åra har det vore nedgang
i medlemstalet i ungdomslaga,
medan andre lokallag aukar medlemstalet
◆ Fylkeslag med framgang siste året
er Valdres, Aust-Agder, Sogn og
Fjordane, Nordmøre, Nordland og
Troms og Finnmark.
i Mållaget, seier Bernhardsen.
Det er mogleg å sikre seg
veldig flotte premiar. Den som
vinn heile vervekampanjen, kan
vinne ei reise for 10 000 kroner.
I tillegg er det to andre som vinn
reiser for fleire tusen kroner.
– For somme er nok sjansen til å sikre seg eit eksklusivt
mållagskrus med Aasen-sitat
vel så viktig. Det får ein om ein
vervar to medlemer. Det går ikkje an å kjøpe dette kruset, fortel Bernhardsen. Det vert også
laga eigne krus for dei som vert
beste vervarane i fylket sitt.
– Til no har om lag to hundre sendt inn framlegg til namn.
Dette er eit høgt deltakartal,
men vi ventar endå skarpare
konkurranse innan vervekampanjen vert avslutta 1. november.
Hugs: Alle som sender inn
namn, får refleksband som
takk. Det kan kome godt med
når det mørknar på hausten.
HEGE LOTHE
[email protected]
Fest for Eldrid Lunden og
Kåre Lunden 9. oktober 2010
Heimbygda Naustdal velkomen til
fest for forfattarane!
• Marknad og open konferanse kl. 11:00-15:00 på Naustdal
barne- og ungdomsskule. Gratis inngang. Foredrag, danseframsyning og konsert!
Medlemsrekord i LNK
Landssamanslutninga av nynorskkommunar (LNK) har no 121 medlemmer. Det er medlemsrekord.
Kommunane Osterøy og Austrheim
var dei siste som melde seg inn att i
organisasjonen.
Vervekampanjen «Kven manglar?» gjer eit poeng av at det
er mange som kjenner nokon
som gjerne kunne vore medlem
i Mållaget, men kan hende ikkje
har blitt spurt.
– Du sender oss namn på
folk du ønskjer skal få tilbod
frå Noregs Mållag, og vi sender
eit tilbod til dei med eit brev
og ein giro på 200 kroner, fortel Magnus Bernhardsen, som
er organisasjonskonsulent i
Noregs Mållag og har ansvaret
for å registrere alle nye namn.
– Korleis har responsen vore?
– Det har vore veldig god
respons. Så pass god at eg ikkje
har fått sendt ut tilbod til alle
enno. Vi har fått inn over 500
nye namn til no, smiler Bernhardsen.
I januar følgde eit Kven manglar-flygeblad med Norsk Tidend. I sommar vart tilsvarande
flygeblad sendt med avisa Dag
og Tid, i tillegg til at alle medlemene i fylkeslaget Vikværingen
fekk eit flygeblad i posten.
– All verveaktivitet har gjeve
oss 616 nye namn til no i år. Av
desse har 312 betalt medlemskapen.
Dette er samla tal for all verveaktivitet i 2010. I haust legg
vi ut førebels oppsummering
av Kven manglar-vervekampanjen. Full oppsummering lyt
vente til etter 1. november.
VERVEKAMPANJE
◆ Fyll ut vedlagde verveflygeblad
og send inn
◆ Frist: 1. november
◆ Har du fleire namn? Send til
e-post: [email protected]
Samanslutninga av kommunar,
fylkeskommunar og interkommunale
tiltak har som mål å fremja nynorsk
språk og kultur i offentleg verksemd.
– Det er bra for oss som nynorskkommune å vera tilslutta ein slik
organisasjon. Ein motivasjon for å
melda seg inn att var at vi ville styrkja
bibliotekprosjektet i Nordhordland;
Nye tider – ny norsk, seier rådmann i
Austrheim kommune, Jan Olav
Olsen. (NPK)
• Festkveld kl. 20:00-01:00 i Fosshalla. Inngang 250,-.
Festmat, song, underhaldning og dans!
Påmelding:
tlf. 57 81 61 00 /[email protected]
innan 1. okt. 2010. Les meir på www.naustdal.kommune.no
9
Fremjar barnebøker på nynorsk
HEFTE:
Arild Torvund
Olsen i Ulstein
Mållag står bak
heftet over nynorske barnebøker som Noregs
Mållag gir ut.
Arild Torvund Olsen i Ulstein Mållag ønskjer å fokuserer meir på nynorske barnebøker. No har Noregs
Mållag laga hefte over bøkene, og
Torvund Olsen håper at foreldre og
born no går for bøker på nynorsk.
– Det starta med at vi i Ulstein
Mållag såg at mange foreldre ikkje
kjøpte nynorske barnebøker. Det
vart prata om at «det ikkje finst
gode barnebøker på nynorsk», fortel Torvund Olsen, som til dagleg
jobbar ved Nynorsksenteret i Volda.
Han fekk ideen om å lage eit
hefte der folk kunne finne fram til
barnebøker på flott nynorsk.
– Vi sette oss ned og fann gode
forslag til korleis vi skulle få bøkene
fram i lyset, og sende dette til Noregs Mållag sentralt.
– Dei likte ideen, og det vart
laga eit hefte, seier han vidare. Heftet er gratis, og i det finn ein gode
tips til bøker for born og ungdom.
Etter at heftet var ferdigstilt, tok
Arild Torvund Olsen kontakt med
Eiken Libris i Ulsteinvik.
– Eg spurde om dei ikkje kunne
stille ut nynorske barnebøker. Dei
likte ideen godt, så no er der ei flott
utstilling.
Med tida vil Torvund Olsen i
150 år med Ferdaminni
Sumaren 1860 nådde
Aasmund Olavsson
Vinje Inderøy, sitt
nordlegaste stopp på
Ferdaminne-ferda. Dét
tykte Inderøy Mållag
var verdt eit jubileum.
Målpris til
Bergfinn Aabø
Juristmållagets målpris for 2010
vart på årsmøtet delt ut til pensjonist Bergfinn Aabø, Oslo.
Målprisvinnaren er fødd i
1928 og er frå Stavanger. Han
har vore ein sentral person i Juristmållaget over tid. Juristmållaget vart opphavleg skipa i 1934,
men aktiviteten låg nede etter
nokre få år. Med studenten Bergfinn Aabø i leiarstolen vart laget
oppattskipa i 1954. Han sat som
leiar i tre år i fyrste omgang.
I 1964 kom han inn att som
styreleiar, eller formann som
det heitte på den tida. Denne
gongen sat han i fem år. Då Juristmållaget i 1990 låg nede utan
aktivitet, var det han som endå
ein gong skulle gje laget nytt liv.
Og laget livna til, med prisvinnaren som leiar heilt til 1998, då
han var 70 år gamal. Men han
gav seg ikkje med innsatsen for
Juristmållaget då heller. Han er
framleis i dag revisor for Juristmållaget. Og sjølv om han no
er 82 år gamal år, har han stilt
opp som føredragshaldar på
årsmøtet.
Fengar Ferdaminni? Dersom ein
skal tru dei nærare seksti seminardeltakarane som deltok på
«Inderøysommar – Ferdaminne
2010», er svaret eit rungande ja.
Leiar Jon Grønlid i Inderøy Mållag
har arbeidd med seminaret sidan
tidleg i vår, og var strålande nøgd
med både seminaret og deltakartalet:
– Vi ynskte å markere Ferdaminni, markere nynorsken og ein
av dei fyrste nynorskbrukarane. I
tillegg ynskte vi å gjere ein innsats
for bygda. Eit slikt semina r kan
vere med på å gjere Inderøy kjend,
i tillegg til å skape positiv merksemd kring nynorsken og litteraturen, fortel Grønlid. Han meiner
Ferdaminni er eit jubileum verdt:
– Ferdaminni held kanskje på å
bli litt gløymt? Det er jo ei nyskapande bok som fortener merksemd, påpeikar leiaren i Inderøy
mållag.
Inderøy er ein spesiell stoppestad på reiseruta til Vinje. Dette er
den aller nordlegaste plassen forfattaren er innom, og han får god
omtale i Ferdaminni.
Landets fremste
Inderøy Mållag hadde sikra seg
nokre av dei fremste Vinje-ekspertane i landet til seminaret. Jon Severud kom i vår ut med boka «Ei
gjenreise – Ferdaminne etter A. O.
MINNEST FERDA: Jon Grønlid, leiar Inderøy Mållag, takkar (frå høgre) Olav Vesaas, Per Egil Hegge, Jon Severud,
Foto: Jens Kihl
Gunhild Kvernes og Roger Moen for innsatsen på Festkvelden.
Vinje», der han går opp litterære
og geografiske spor etter boka og
forfattaren. Olav Vesaas står bak
Vinje-biografien «Ein tankens
hærmann». Gunhild Kvernes jaktar på informasjon om Rosa Kjeldset – kvinna Vinje gifte seg med
året før han døydde. Inderøyingen
Per Egil Hegge har gjort seg mange
tankar om Vinje som journalist.
Ferdaminni er ein klassikar i
den nynorske bokheimen. Vinje
kom med denne reiseskildringa i
etterkant av reisa til kroninga av
Karl IV i Nidarosdomen. Boka er
hylla for sine ordtak, uthengingar,
dikt, essay og alt anna, og er blitt
kalla «den fyrste norske gonzo-
journalistikken». Ho blir framleis
trekt fram som eit døme på korleis essay skal skrivast.
Vinje drog frå Oslo til Eidsvoll,
Odalen og aust mot Sverige, opp
Østerdalen over Dovre til Orkanger og Trondheim, nord til
Inderøy før ein båttur tok Vinje til
Romsdalen. Til slutt gjekk ferda
ned Gudbrandsdalen før ferda
enda heller brått på Hundorp.
Viktig for mållaget
– Mållaget gjorde opptakta til
seminaret, men både Inderøy historie- og museumslag og Nordnorsk pensjonistskole er med.
Kommunen har også vore veldig
velvillige. Når alle bidreg med litt
pengar og litt arbeid, blir det bra,
meiner primus motor Grønlid.
– Og for andre mållag som
gjerne vil ha folk til å kome; kva er
løyndomen?
– Det har nok litt med marknadsføring å gjere. Vi har samarbeidd med kommunen, ulike
seniororganisasjonar og mållag i
området. I tillegg er vi veldig stolte
av dei gode namna på programmet vårt. Særleg er det spanande
å høyre meir om Rosa Kjeldset,
som vi veit lite om frå før, meiner
Jon Grønlid.
JENS KIHL
Nytt mållag
i Austevoll
!
t
t
i
d
t
e
k
å
r
Vi s s p
Ting t-skjorta på:
www.ilovenynorsk.no
Me har alle storleikar for små og store.
10
Denne våren vart Austevoll Mållag starta opp att. Den nyvalde
leiaren heiter Eli Kari Algrøy.
– Det har vore eit sakn at det
ikkje har vore mållag i Austevoll.
For ei tid tilbake var det eit aktivt
mållag, og då hugsa eg at vi
hadde nokre festlege møte, fortel
Eli Kari Algrøy. Etter at eit interimstyre i samarbeid med Hordaland
Mållag hadde førebudd oppstarten og kalla inn til møte, var laget
rett og slett nystifta.
– Vi vil starte opp tre grupper som skal ta seg av tre typar
oppgåver. Den eine gruppa skal
tilby verksemder å hjelpe til med
korrektur på nynorske tekstar.
Ei gruppe skal samle og ta vare
på ord og uttrykk frå austevolldialekten. Den siste gruppa skal
arbeide med å by inn til bokbad,
seier Eli Kari Algrøy.
– Vi samarbeider med eit nytt
bakeri som heier Kulturbakeriet.
[email protected]
Det held til i kjellaren på den
gamle prestegarden på Storebø.
Det er veldig populært og vi har allereie hatt eitt bokbad saman med
Kulturbakeriet, der Einar Økland
kom. Det var heilt fullt og kjempepopulært, fortel Eli Kari Algrøy.
Det er mykje bruk av bokmål
i næringslivet og i kommunen,
og det nystarta mållaget meiner
dette er viktig å gjere noko med.
– Trass i at Austevoll er ein
nynorskkommune, er det lett
å gå over til bokmål. Det må vi
prøve å gjere noko med, seier Eli
Kari Algrøy.
HEGE LOTHE
[email protected]
Norsk Tidend
rettar
I førre nummer trykte me eit
bilete som var teke av Mariell
Øyre utan at nokon hadde spurd
henne om lov. Det var i tillegg
feilaktig kreditert. Me seier oss
leie for det.
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Ulstein Mållag sende hefta ut til barnehagar.
– Eg tenkjer å sende ut heftet til
barnehagane i kommunane omkring
på Sunnmøre etter kvart, slik at dei
veit kva som finst. Dette tenkjer eg å
gjere no til hausten, seier han.
Torvund Olsen er klar på at ein må
få folk til å finne fram til alle dei gode
bøkene skrivne på nynorsk.
– Dei gode nynorske barnebøkene finst. Det er berre å gjere folk
merksame.
– Det kjem ut mange kvart år,
og mange av dei som kjem ut, vinn
prestisjetunge prisar for beste barne-
og ungdomsbøker. Både i juryar og
blant dei unge sjølv, fortel han.
No vonar han at foreldre og born
vil finne fram til barnebøkene på nynorsk – som kanskje er betre enn dei
på bokmål?
Hans-Olav Rise,
Vikebladet Vestposten
Musikk gjer verda stor
Mållaga på Agder nyttar
musikarar som ambassadørar
for nynorsk i barnehagane.
Musikarar er Knut Kjetil Møen og Inger
Lise Stulien Robstad pluss eit lite spedbarn som såg dagens ljos for fyrste gong
no i april. I september og oktober skal dei
tre reise på turne til barnehagar på Agder.
Konserten vert gjennomført akustisk, og
det er barn frå 3 år og oppover som er målgruppa.
Stulien Robstad har hatt fleire song- og
bokkveldar i regi av Noregs Mållag og Blåmann Barnebokklubb, for å prøve å motivere born og unge til å lese og syngje meir
på nynorsk. Ho har dessutan vitja skular
med same opplegg og mål for auga, og ho
vart tildelt Målblomen i 2003 av Noregs
Mållag for innsatsen for nynorsk songkultur på Agder.
På denne barnehageturneen som er
sponsa av Mållaga på Agder, tek Knut Kjetil
med seg kassegitaren, og Inger Lise kjem
til å syngje mange trivelege melodiar frå
songheftet Syng sjølv, som barnehagen får
eitt eksemplar av inkludert i konserten. Til
heftet fylgjer det òg ein gratis cd med songane på, slik at både dei tilsette og ungane
kan lære seg dette skikkeleg – sjølv om
konserten er ferdig og Inger Lise og Knut
Kjetil har reist heim til Evje.
Bjørnsonstipendet
til Løvåsen
– Bjørnsonstipendet 2010 er tildelt ein forfattar det er grunn til å
ha betydelege forventningar til.
Sigmund Løvåsen har gitt ut tre
kritikarroste romanar, og vi ventar
i spenning på det som skal kome,
sa Randi S. Øgrey, direktør i Bokhandlerforeningen då prisen vart
delt ut under Bjørnsonfestivalen i
Molde tysdag 31. august.
Øgrey la vekt på at årets stipendvinnar er ein stilsikker forteljar
som gjennom sine romanar leiar
lesaren gjennom eit landskap han
kjenner godt.
Sigmund Løvåsen (f. 1978) frå
Trysil debuterte med romanen
Nyryddinga på Samlaget i 2003, ei
bok han fekk både Tarjei Vesaas’
debutantpris og P2-lytternes
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Inger Johanne Sæterbakk
Det begynte på ei solseng i kokvarmen på verandaen bak barndomsheimen min. Der eg har
vakse opp i ein heilt normal familie med mor, far og to barn. Eg
bladde opp på første side og heile
føremiddags-P2 forsvann i ein
stor jafs og eg merka ikkje eingong at eg høyrde på nyheiter på
samisk, for eg var så opphengt. I
oppveksten din i eit land som eg
òg voks opp i nokre år seinare,
men ikkje så mykje seinare, vi
hadde framleis ikkje fått mobiltelefon og Internett, og foreldra
våre hadde framleis huslån med
renta frå helvete. Det heilt normale åttitalet.
Det heldt fram på nattoget til Bodø.
Mens Trøndelag forsvinn i skumringa, forsvinn side på side med
daud og drit. Eg vaknar få timar
seinare, går av toget og sit snart
på ein kafé og les siste side, mens
eg ventar på at den nærmaste
bokhandelen skal opne. På ein
benk på torget i Bodø er eg i gang
med vaksenlivet i Stockholm og
snart sit eg på ein båt ut til Helgelandskysten, sjøsjuk, småsur
og sogen inn i eit liv som ikkje er
mitt. Nok ein gong.
Vitja planleggingsdag
– Som ein lekk i barnehagekampanjen
i Agder, vitja vi Ravnedalen barnehage i
Kristiansand på planleggingsdagen deira,
fortel skrivar Borghild Løver.
– Fyrst innleidde skulemålsskrivar i Noregs Mållag, Ingar Arnøy om bakgrunnen
for barnehagekampanjen. Det tyktest som
om dei tilsette slett ikkje vart skræmde over
å høyre kva ansvar dei har for å bu borna
til å bli verkeleg tospråklege. Snarare vart
dei nyfikne på dei tankane skulemålsskrivaren la fram om det å føre borna inn i den
tospråklege norske skriftkulturen. Dinest
la vi fram ei boksamling, og då kasta dei
tilsette seg over bøkene. Dei drøfta att og
rapport
SYNGJE: Inger Lise Stulien Robstad har hatt fleire song- og bokkveldar i regi av Noregs Mållag og
Blåmann Barnebokklubb.
Foto: inger-lise.no
fram kva bøker dei likte, og kva bøker dei
ynskte låne frå oss. Vi var der i mindre enn
romanpris
for. Løvåsen
er nestleiar i
Den Norske
Forfattarforening. Romanen Brakk,
som kom i
Sigmund Løvåsen
2006, er ein
Foto: Tove K. Breistein
frittståande
oppfølgjar til Nyryddinga. Begge
bøkene er omsette til tysk og gitt
ut i Sveits.
I romanen Mamsell Iversen
(2009) viser Løvåsen seg frå ei litt
anna side som forfattar. Dette er ei
frisk bygdelivsskildring med handling frå slutten av 1800-talet, der
den prostituerte vevaren Mamsell
Iversen mistenkjer seg sjølv for å
ha drepe Pauline Lindstad. Med
brå skift mellom burlesk humor og
gravalvor vert vi kasta inn i bygdas
to timar, men vi trur verknaden kan bli veldig bra, fortel Løver. (Mållaga på Agder)
mange historier og møter fleire
fargerike karakterar.
Bjørnsonstipendet er Bokhandlerforeningens forfatterstipend, oppretta i samarbeid med
Den norske Forfatterforening og
Bjørnsonfestivalen i Molde. Prisen
er på 15 000 kroner. Tidlegare har
prisen gått til forfattarar som Karl
Ove Knausgård, Johan Harstad,
Carl Frode Tiller, Endre Ruset og
Gunnhild Øyehaug.
Sigrid Moldestad
heidra med målpris
Folkemusikaren Sigrid Moldestad
frå Breim i Nordfjord er heidra med
målpris for god nynorsk og dialekt
i musikken sin. Ho fekk prisen frå
Gloppen Mållag. I grunngjevinga
blir det lagt vekt på at ho syng på
nynorsk, brukar gode lokale ord
Sigrid Moldestad
Foto: Runar Sandnes
og uttrykk, og at ho marknadsfører
seg på nynorsk. Sigrid Moldestad
fekk målprisen i samband med
kyrkjekonserten på Norsk Country
Treff i Breim i sommar.
– Det er stas å bli sett pris på, og
det er kjekt at nokon meiner eg har
eit godt språk. Eg er veldig glad i
både målforma og målføret mitt.
Dei er både poetiske og kraftfulle.
For meg er det ikkje eit alternativ
å uttrykkje meg på nokon annan
måte, seier Sigrid Moldestad til
NRK.
Eg veke seinare, på veg ned Gudbrandsdalen i ein buss. Vidare til
Vågå, i buss. I eit telt i Jotunheimen les eg til nattemørkret stoppar meg. Eg drømmer at eg er
deg og vaknar i panikk og er glad
når eg finn ut at eg er meg. Eg
tar deg med i sekken opp til 1800
m.o.h. Der blir du utkonkurrert
av ein som skravlar om ting eg ikkje bryr meg om. Hadde eg vore
deg, ville han komme dårleg ut.
I bind 6.
Heime igjen, nyheitene på samisk
summar framleis i bakgrunnen,
eg er snart på siste side igjen,
sender mor mi på butikken, ho
kjem heim med bind 3 og 4. Når
eg skal skrive boka om mitt liv er
dette sommaren då eg vart hekta
på å reise kollektivt. Eg tar bussen
fram og tilbake til nærmaste by
og held på å glømme å gå av kvar
gong. Oppslukt i bind 3.
Eg er på grillfest og fortel anekdotar
frå livet mitt. Og oppdagar midt
inni historia at ho ikkje er mi.
Men di. Eg peprar mor mi full
med historier frå barndomen
din og diskuterer favorittar med
vennar. Venninna mi liker bind
4 best, sjefen min 1, 2 og 5, sommargjestane som var innom held
seg til 2 og 3. Ein morgon vaknar
eg med fylleangst. Din fylleangst.
Etter offentleg fest på Senja. Og
eg kjenner at det er på tide å ta
ein pause.
Frå deg, Karl Ove Knausgård. Men
tusen takk for no. Sommaren
2010 ville ikkje vore den same
utan deg.
11
Om det er eit partal, så gjev eg mest opp med ein gong. Men får eg eit godt oddetal, som t.d. 13 eller 59, så er det full pinne. Slik har det vore i mi tid i Språkrådet òg, full rulle.
Sylfest Lomheim
Nok no
I løpet av sju år i direktørstolen hjå Språkrådet
har Sylfest Lomheim gitt norsk språk eit andlet.
No er det nok.
– EG BESTEMTE MEG allereie då eg byrja i stillinga at eg skulle sitja i sju år. Det måtte
vera eit oddetal, og ni år vart for lenge, seier
Lomheim.
– Kvifor oddetal?
– Eg dyrkar irrasjonalitet, og særleg det
med tal. Når eg stiller på startstreken i t.d.
eit langrennsløp, så må eg ha eit godt oddetal. Om det er eit partal, så gjev eg mest opp
med ein gong. Men får eg eit godt oddetal,
som t.d. 13 eller 59, så er det full pinne. Slik
har det vore i mi tid i Språkrådet òg, full
rulle. Men no er det nok. Det er ikkje slik
at eg absolutt ville slutta, men eg er hundre
prosent sikker på at dette er rett tidspunkt.
– Kjem du til å få abstinensar i haust?
– Noko anna vil overraska meg. Men eg
får vera mann nok til å takla det.
Maktfaktor
1. september gjekk Sylfest Lomheim for
siste gong ut av dørene på Språkrådet som
direktør. 1. oktober tek han til som professor i norsk ved Universitetet i Agder i ei
60 prosent stilling. I løpet av dei åra har
Språkrådet gått frå å vera ein kamparena
for bokmål og nynorsk, til å bli ein synleg
maktfaktor i norsk Språkpolitikk.
– Overgangen frå Norsk språkråd til
Språkrådet var ei organisatorisk og språkpolitisk endring. Språkrådet er tettare
knytt til det politiske. Det går ein akse frå
Stortinget, via Kulturdepartementet og til
Språkrådet. Kommunikasjonslinja er no
tydeleg, ryddig og klår. Norsk språkråd var
rett nok statleg finansiert, men meir uavhengig. For å kunna påverka må ein knyta
seg til makta. No kan Språkrådet meir seiast å vera eit språkdirektorat. Dette var eit
av måla til Bondevik 2-regjeringa, det var
Valgerd Svarstad Haugland som starta prosessen, og som tilsette meg.
Meir synleg
– Og meir synleg?
– Departementet og Stortinget ville at
rådet skulle bli meir synleg. Det har moglegvis vore den viktigaste oppgåva. Det
måtte henda noko.
– Har du ei kjensle av å ha lukkast?
– Skal eg vera ærleg, så må eg seia ja.
12
Ein skal fylgja dårleg med i det offentlege
ordskiftet om ein ikkje har fått med seg at
det er eit statleg organ som heiter Språkrådet. Den neste direktøren må jo gjera det
på sin måte, og neste fase kan sikkert vera
annleis. Men eg trur me har funne ei form
som fungerer.
– Du har blitt sett på som nynorsken sin
mann. Har det vore vanskeleg å balansera
mellom dei to språka?
– Ikkje i det heile. Somme har hevda
at direktøren i Språkrådet må vera språkleg nøytral. Men er det noko direktøren i
Språkrådet ikkje skal vera, så er det nøytral.
Han eller ho må jo ha hjarte for språk, som
eg har for nynorsk.
– Er du redd for at han skal forsvinna?
– Eg er redd for at norsk kan forsvinna.
Dei som ikkje er redde for det, bryr seg
ikkje. Framtida til norsk kjem ikkje av seg
sjølv. Me må gjera det som er naudsynt for
at bokmål og nynorsk skal overleva som
funksjonelle skriftspråk, i skulen og i samfunnet. Då må me arbeida kollektivt og politisk. Eg plar å seia: haldningar, haldningar
og haldningar. Det er berre å sjå seg rundt
i det norske språksamfunnet: er det verkeleg så gode haldningar til dette spørsmålet
at me ikkje treng å gjera nokon innsats?
Eg meiner det er totalt uansvarleg ikkje å
gjera noko. Men eg er ikkje defaitist, eg er
politikar. Difor veit eg at framtida ikkje er
gitt, framtida er slik me prøver å få henne
til å bli.
Nynorskfolk må ta ansvar
– Det er jo rart at med ein levande språkstrid i gjennom mange år, så er det ikkje
større forståing for språkspørsmål enn at
Unge Høgre kan ha fritak frå sidemål som
ei av sine viktigaste kampsaker.
– Eg blir alltid alvorleg når eg kjem inn
på dette spørsmålet. Eg tykkjer det er trasig
å oppleva både diskrimineringa av nynorsk
og at folk prøver å skvisa det minst brukte
av dei to språka våre. Dei skulle jammen ha
nytta kreftene sine på noko anna.
– Der har me problemet: å vera provosert over diskrimineringa, samstundes som
me skal syna fram nynorsk som levande og
positivt. Korleis skal me balansera det?
SYLFEST LOMHEIM
Avtroppande direktør etter sju år i Språkrådet, professor i norsk ved UiA frå hausten
Tidlegare programmedarbeidar i NRK, var
den første som brukte nynorsk i Sportsrevyen i 1969–70, språkkonsulent i NRK
1980–94 og medarbeidar i programposten
Språkteigen frå 1990.
Han var tilsett ved Agder distriktshøgskole frå
1977 med omsetjingsteori og translatørutdanning som spesialområde og var rektor
i perioden 1987–92. I 2003 blei han professor ved Høgskolen i Agder.
Var statssekretær i Barne- og familiedepartementet i regjeringa Jagland i 1997.
Han har mellom anna utgitt bøkene Skrifta
på skjermen (2000), Språkteigen (2002) og
Språkreisa (2007).
Kjelde: Allkunne.no
– Det er berre éi oppskrift for det. Alle
nynorskfolk må ta ansvar ved å bruka nynorsk på ein måte som styrkjer han, og
ved å bruka snakketøyet. Eg snakkar jo om
nynorsk og bokmål i alle moglege samanhengar, og det er ikkje den vidaregåande
skulen i Oslo som eg ikkje har vitja. Nokre
gonger har Are Kalvø vore med, og det har
bestemt vore vitjingar som har vore bra for
nynorsken. Det handlar jo om å ta frå folk
fordomane, som er haldningar som ikkje er
grunna i saklege fakta.
Me må dessutan ha politikarane i ryggen, og det har me. Stortinget har gjort alle
dei vedtaka som har vore viktige for språkutviklinga i Noreg. Problemet er at dei
ulike statsorgana ikkje har vore like flinke
til å fylgja opp desse vedtaka. Det har me òg
brukt tid på i denne perioden.
Må knyta seg til makta
– Blir det ikkje då vanskeleg å kritisera
makta, når ein er så knytt til henne? Blir
det ikkje slik at ein må sjekka oppover for
å finna ut kor langt ein kan gå i visse saker?
– Ja, det kan du seia. Men eit språkorgan
som ikkje er knytt til statsforvaltinga på
den måten Språkrådet er, vil ikkje ha nokon
påverknadskraft. Staten vil ikkje ha eit organ som dei ikkje kan gje føringar til, det er
imot Stortinget sin praksis. Dei opprettar
organ, gjev dei midlar og gjev dei føringar. I
det perspektivet er ikkje Språkrådet annleis
enn andre organ som er knytte til eit departement, t.d. dei ulike direktorata.
– Samstundes ligg det jo i føringane
frå Stortinget at me skal vera ei vaktbikkje for samfunnet, inkludert staten. Om
Språkrådet ikkje kritiserer staten når dei
ikkje fylgjer sine eigne vedtak, så gjer ikkje rådet jobben sin. Då Stortinget vedtok
Språkmeldinga 28.april 2009, så vedtok dei
ein offisiell språkpolitikk for heile samfunnet. Det inkluderer statsforvaltinga, korleis
språkpolitikken skal fungera i staten. I det
dokumentet ligg mandatet til Språkrådet,
og dei skal arbeida for målsetjingane i det
dokumentet. Og eg kan lova deg at det er
nok å ta tak i når det kjem til staten sjølv.
Meir positiv
– Det står vel litt om det i Språkstatus
2010.
– Det er sant. For fyrste gong brukte me
ein heil månad på å skriva ein statusrapport
for tilstanden i det norske språksamfunnet.
Denne rapporten leverte me til Kulturdepartementet.
– Språkstatus skal basera seg på fakta og
statistikk, og skal innehalda minst mogleg
synsing. Då er det dei vesentlege problemstillingane me ser på, som t.d. undervisingssektoren, språket i forvaltinga og i kultursektoren. Ein slik rapport skal Språkrådet senda til Kulturdepartementet kvart år,
og kvart fjerde år skal Kulturdepartementet
senda ei språkmelding til Stortinget. Frå no
av skal altså Stortinget ha norsk språk oppe
til debatt i kvar einaste stortingsperiode.
Det betyr at dei må fylgja med på ein annan måte enn før. Og om eg var skeptisk til
utviklinga for norsk språk då eg vart tilsett,
så er dette ein grunn til at eg er ein tanke
meir positiv no. Det politiske medvitet er
like viktig som det kollektive medvitet.
– Det minner litt om det kapitlet i årsmeldinga til Mållaget som heiter «MålpoNORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Foto: Språkrådet
Foto: Språkrådet
Foto: Språkrådet
Foto: Språkrådet
Foto: Bjørn Sigurdsøn/Scanpix
Foto: Språkrådet
Foto: Bjørn Sigurdsøn/Scanpix
KJENT POSITUR: Ein alltid agerande Sylfest Lomheim, med smilet på lur og alltid klar til samarbeid. Her saman med både Elin Aamodt, leiar i artistorganisasjonen Gramart og Finn Bergesen jr., dåverande administrerande direktør i NHO.
litiske arbeidsfelt». Det inneheld vel ørlite
meir synsing enn kva de tillèt dykk. Men det
tek tid, ja.
– Utfordringa er vel den same for dykk,
at dette arbeidet ikkje må ta for mykje tid.
Det hadde ikkje vore noko problem å sysselsetja heile staben på Språkrådet i eit heilt
år med å laga ein tjukk og gjennomarbeidd
rapport. Men det skal ikkje gå for mykje ut
over andre arbeidsoppgåver.
– Det er vel litt avslørande med slike dokument. Det er jo fort å sjå at ein burde ha
gjort meir på visse område.
– Ja, og det skal ein ikkje vera redd for.
Ein skal ikkje gøyma vekk noko eller pynta
på situasjonen på nokon måte. Er det svart
hol der innsatsen ikkje har vore god nok,
så skal Språkrådet skriva det. Ein indirekte
kritikk av seg sjølve, område der dei ikkje har fått det til og moglegvis feila. Den
viktigaste funksjonen til Språkstatus er å
informera om korleis det språkleg står til i
Noreg. Men om det blir nytta intelligent, så
vil det vera eit godt grunnlag for Språkrådet sine strategiske vurderingar.
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Eit hav av oppgåver
– Betyr dette at Mållaget kan sleppa nokre ballar, i vissa om at Språkrådet tek tak
i dei?
– Ja, til dømes er det heilt feil at det er
Mållaget som skal sjekka om staten greier
å gje nynorskelevane skulebøker som dei
har rett på. Mållaget gjer ein god jobb på
dette feltet, men det skal jo ikkje vera slik.
Språkrådet har rett til, og skal leggja seg
opp i korleis det blir undervist i norskfaget. Utdanningsdirektoratet skal informera
Språkrådet når det blir diskusjon om korleis det blir undervist i norskfaget i skulen.
Språkrådet har rett til å leggja seg opp i alle
problemstillingar som det meiner er relevant for arbeidsfeltet sitt, og det inkluderer
t.d. momsfritaket til avisene, bokdistribusjon og norskspråklege leksikon.
– Då blir det vel ei utfordring å velja sine
kampar?
– Å ja, det er eit hav å ta av. Språkrådet må velja dei frontavsnitta som dei finn
strategisk rett. Og eg har meint heile vegen
at haldningar er det viktigaste, og det kan
igjen brytast ned til mindre saksfelt. Til dømes har me snakka mykje om barnehagar,
og ynskjer at ungar skal bli medvitne om
språk heilt frå starten av. Og når dei så endar opp på universitetet, skal det ikkje vera
tvil om kva haldning dei har til språk. Det
skal ikkje vera ei ny problemstilling for dei.
– Er det haldningar som har endra seg i
positiv lei?`
– Norsk populærmusikk. Eg vil kanskje
ikkje seia at det er Språkrådet si forteneste.
Me har samarbeidd med GramArt, og me
har gjennomført undersøkingar som syner
at det er fleire popartistar som innser at det
er økonomisk meir interessant å syngja på
norsk og særleg dialekt. Det er ei endring
som har kome no på totusentalet. Haldningsendringa har vore merkande.
Universiteta må skjerpa seg
– Og i negativ lei?
– Eg er vel ikkje så imponert over utviklinga på universiteta. Det er rett å prøva å
hevda seg internasjonalt, og å publisera på
andre språk enn norsk. Men om det fører
til at norsk fagspråk på sentrale område blir
neglisjert, då er det ikkje like smart tenkt. I
alle fall ikkje om dei ser på seg sjølve som
aktørar med samfunnsansvar. Det norske
samfunnet blir svekt i den globale konkurransen om me ikkje er eit funksjonelt
språksamfunn på heimebane. Målet innan
forsking og høgare utdanning må sjølvsagt
vera å vera best mogleg i framandspråk,
men samstundes må ein greia å halda opp
norsk fagspråk på sentrale område. Ein må
greia å gjera to ting samstundes.
– Du kjem ikkje til å sakna ordskifta om
neger, nordmann og motemolo?
– Det ordskiftet lærde eg mykje av, men
du verden kor lei eg vart. Der opplevde eg,
som sikkert andre som er med i offentlege
ordskifte, at det vart fordummande og enkelt. Men motemolo er jo eit godt ord. Og
ikkje gløym suksessen minnepinne i staden
for memory stick. Det er eit godt døme på
at det norske ordet vart betre enn det originale. Så det er håp, ja.
KJARTAN HELLEVE
[email protected]
13
Høge tindar, djupe
Ein jury av 180 niandeklassingar kåra i vår Landet
under isen av Lars Mæhle til den beste barne- og
ungdomsboka i 2009. Kulturrådet ville i utgangspunktet ikkje kjøpe ho inn.
DET VAR IKKJE den fyrste utmerkinga boka fekk. I mars fekk
Mæhle Kulturdepartementets pris
for beste barne- og ungdomsbok i
2009 for boka Landet under isen.
– Heilt sidan ein byrja å snakke
om den såkalla fantasybylgja innan
barne- og ungdomslitteraturen,
har den store norske fantasyromanen vore etterlyst. No tør me påstå
at han har kome, sa juryleiar Silje
Hernæs Linhart under prisutdelinga i Nasjonalbiblioteket.
Berre dagar seinare fekk Lars
Mæhle altså vite at same boka var
innstilt til nulling av Kulturrådet.
– I dei dagane var det både
høge tindar og djupe dalar.
– Avgjerda i Kulturrådet vart
anka av Samlaget og ankeutvalet
gjekk inn for å kjøpe, så det ordna
jo seg til slutt.
– Var du innstilt på at boka
kunne bli nulla?
– Nei, det hadde eg aldri
drøymt om. Ikkje med den boka, i
alle fall. Det er vanskeleg for meg
å skjøne kva utvalet tenkte på, og
det einaste eg kan kome på, er vel
at det er ei fantasy-bok. Kan hende
ligg det ein sjanger-arroganse bak,
at dei tenkte boka ville selje seg
sjølv og at ho difor ikkje trong å bli
kjøpt inn.
Før Landet under isen vart nominert til Bragepris i fjor haust, var
det berre Aftenposten som hadde
meldt boka. Med nomineringa og
Kulturdepartementets pris, vart
boka synlegare og salstala gjekk
opp. Til no er det seld om lag 3000
utgåver, i tillegg til eit visst sal
gjennom Barnas Bokklubb. Det er
rekord for Mæhle.
– Som forfattar av nynorske
barne- og ungdomsbøker, så har
ein ikkje dei største forventingane
til sal, særleg ikkje med ei bok på
550 sider. Men no har det jo gått
veldig bra.
– Boka di kom samstundes med
ei anna populær nynorsk barne-
bok, Tonje Glimmerdal. Utan den
hadde det vel kanskje blitt endå
fleire utmerkingar på deg?
– Tonje Glimmerdal er ei veldig
god bok, og ho fortener alle prisar
ho kan få, moglegvis inkludert den
eg fekk frå Kulturdepartementet.
– Eg er glad for den heideren
eg har fått, men det kjekkaste var
UPrisen som eg fekk utdelt på
Lillehammer. UPrisen er Foreningen !les sin ungdomspris. Juryen
er 180 niandeklassingar frå sju
ungdomskular, frå Nordland til
Aust-Agder. Fem bøker blir nominerte, og elevane skal røyste fram
den boka dei tykte var best. Den
er ungdomane sin eigen pris, og
når målgruppa for boka mi gjev
meg den, så er det mest uråd å få
ein betre kompliment, seier Leif
Mæhle.
Mellom univers
Landet under isen skil seg frå dei
bøkene han har skrive tidlegare.
Bøkene om Harry og Ivar er velkjende, det same er dei fem bøkene
om Knoterud FK som har kome i
Leseløve-serien. I tillegg har han
skrive fleire romanar for ungdom,
der debutboka Keeperen til Tunisa
er den mest kjende. Landet under
isen er noko heilt anna.
– Eg har jo skrive mykje humoristiske bøker, og sjølv om det er
vanskeleg nok, så har dette vore
ei større utfordring. Eg brukar jo
dei tre verdsreligionane som eit
bakteppe for ei krimforteljing og
ei parallell verd, så det er ei mykje
meir komplisert forteljing. To gonger tidlegare har eg prøvd meg på
denne boka utan å få det til. Når eg
så fekk eit stipend, greidde eg å få
tid og energi til å kome meg gjennom historia, men eg var framleis
usikker på om eg skulle greie å
lande trygt på beina.
– Det må vere vanskeleg å halde
seg unna dei verste klisjeane når ein
skriv ei fantasy-bok?
LARS MÆHLE
◆ Frå Nordmøre, bur i Oslo
◆ Har skrive meir enn ti bøker
for barn og unge, mellom
dei Keeperen frå Tunisia,
bøkene om Harry og Ivar og
serien om Knoterud FK.
◆ Fantasy-romanen Landet
under isen (2009) vart nominert til Bragepris, vann Kulturdepartementets pris for
beste barne- og ungdomsbok i 2009 og UPrisen 2010
for beste ungdomsbok.
◆ Keeperen frå Tunisia er filmatisert, har fått tittelen Keeperen
til Liverpool og kjem på kino i
oktober.
uansett, men på barnesteget er
dei veldig direkte. Når eg les om
morosame episodar, slap-stick og
slikt, så humrar dei litt. Men om eg
les frå ei Harry og Ivar-bok, og Ivar
har på seg ein snurrebart, då kan
dei godt skogg-le i fem minutt. Det
er slike detaljar som eg ikkje skjøna
var viktig for ungane. No har eg jo
blitt meir medviten på slikt, både
korleis dei ser ut, kva dei har på
seg og korleis dei rører seg.
– Kva med dine eigne ungar?
– Eg har prøvd litt på femåringen, men utan suksess.
– Kva bok var det?
– Det var ei av lettlesbøkene,
den om Krølle-Knut. Men det var
uaktuelt. «Å nei, ikkje den!» Ho er
kanskje litt for ung enno.
Ikkje faneberar
– Samstundes skal ein jo vere
tru mot sjangeren, så visse element
må jo vere med. Originaliteten må
kome i tillegg, og i mitt tilfelle så
var det jo blandinga mellom fantasy og krim. I tillegg søkte eg originalitet gjennom komposisjonen.
I ei vanleg krimforteljing fylgjer
ein ofte utviklinga i saka kronologisk, medan denne boka hoppar
meir, både i tid og mellom dei ulike
universa.
– Ikkje dumme
– Var du redd for at det ville bli
for komplisert for lesarane dine?
– Nei, i grunnen ikkje. Ungdomar er ikkje dumme, og dei har
sett og lese slike springande historier før, særleg gjennom film. Det
at eg sjonglerer med tidsplanen, er
ikkje noko problem for dei.
– Korleis veit du kvar grensa går?
– På denne boka har eg faktisk
hatt to ungdomskonsulentar, dottera og sonen til ein kollega på
Gyldendal. Dei er godt opplesne
på sjangeren, og var til god hjelp
når alt skulle strukturerast. Etter at
eg hadde levert inn fyrste utgåva
av manus, så vart det mykje omarbeiding og omstokking. Då var dei
gode å ha.
– Du merkar vel kva som fungerer når du les opp for ungar.
– Ja, det er kjemperart. Ungdomsskuleelevar sit stort sett i ro
– Eg har lagt merke til at bøkene
om Knoterud FK kjem både på
nynorsk og bokmål. Eg reknar
med det er det er du som har
pressa gjennom det?
– Det er det ikkje. Det var
Cappelen Damm som sjølv kom
og spurde om det. Eg hadde jo i
utgangspunktet skrive boka på
bokmål, men tykkjer sjølvsagt at
det berre er flott at ho kjem ut på
båe språka. Dette er jo ikkje spesielt for mine bøker, dei har jo gjort
det same med Hans Sande sine
Leseløve-bøker. Eg har ikkje nokon
agenda for nynorsk. Det viktigaste
for meg er at eg tykkjer det er det
finaste språket, med mest musikalitet og heilt klårt det som fungerer
best for meg som forfattar.
– Men møter du ikkje fordomar?
– Eg møter forbausande lite
fordomar når eg reiser rundt og
les for ungdomar. Om det er nokon som reagerer, så er det i så fall
vaksne. I Oslo har eg jo opplevd
lærarar som seier «Oi! Skriv du på
nynorsk? Det visste me ikkje då me
bestilte deg». Og så har eg møtt
lærar som medvite tingar meg, slik
at det er andre enn dei sjølve som
kan argumentere for kvifor nynorsk er bra. Men eg vil ikkje vere
nokon faneberar, og kome med
politiske argument. Min jobb er å
skrive spanande bøker og på den
måten få fleire til å lese nynorsk.
e dalar
Ungdommar er ikkje
dumme. Det at eg sjonglerer
med tidsplanen, er ikkje noko
problem for dei.
Lars Mæhle
– Då blir du vel ein slags faneberar likevel?
– Eg blir vel det.
Må gripe høvet
– I sommar har det vore eit ordskifte om den kjønnsdelte barnekulturen, at jenter skal vere rosa
prinsesser og gutane blå racerbilkøyrarar. Har du heist nokon fane
der?
– Eg tenkjer ikkje anten gutar
eller jenter. Men med eit par av
ungdomsbøkene har eg prøvd å
skildre korleis gutar kan vere harde
på utsida og samstundes mjuke på
innsida. Særleg i boka Harry Houdinis elefant der eg skildrar eit rimeleg tøft fotballmiljø, der det blir
snakka tøft og hardt, men at det
ligg andre ting under. Det kraftige
språket gjorde jo at den boka vart
trekt fram som eit døme på bannskap i ungdomsbøker, men eg følte
det urettferdig. Eg ville jo skildre
kor sårbar ein er under, det var jo
det viktigaste for meg.
– Er ikkje det typisk for korleis ein
skriv om barnelitteratur i media?
– Det er jo mykje dei same
ordskifta som dukkar opp, og
det går ofte i om det er for mykje
bannskap og sex i barnebøker eller
nulling av bøker. Men det er jo ein
gong slik det fungerer, og det nyttar ikkje berre å stå på sidelinja å
grine. Eg har i alle fall ikkje lyst til å
vere med i noko hylekor.
– Somme etterlyser fleire meldingar og merksemd?
– Eg vil gjerne lese meir om
barne- og ungdomslitteratur i
avisene, men samstundes må ein
jo gripe dei høva ein har til å syne
seg fram, som til dømes å reise og
vitje skuleklassar. Slike ting kan
ein jo styre sjølv. Forfattarar som
Illustrasjon: Kjartan Helleve
Ingelinn Røssland og Arne Svingen
har turnert veldig mykje, og det
har lyft forfattarskapen deira fram,
og bygd opp ei interesse rundt
bøkene.
– Ein kan ikkje skride til dette
med for høge ambisjonar. Det viktigaste er at ein tolmodig, utan at
det er garanti for suksess, at det går
bra til slutt. I Maria Parr sitt tilfelle
så gjorde ho det jo bra frå starten
av, og det er av di ho skriv gode bøker. Samstundes kan det vere andre
som skriv gode bøker, men som
ikkje får noka merksemd eller sal
av den grunn.
– Og brått får ein boka si nulla
av Kulturrådet.
– Ja, ikkje sant.
– Kjem det meir fantasy frå deg?
Ein oppfylgjar?
– Eg har ingen konkrete planar
om det, men boka er ikkje meir
lukka enn at kan eg bruke personar
og miljø ein gong til. Men med små
ungar, så kvir ein seg for å gje seg i
kast med eit slikt svært prosjekt.
– Hm.
– Men kva med havet?
– Havet?
– Ja, du inviterte meg til ein
samtale om litteraturen, livet
og havet. Og så langt har me vel
snakka mest om litteratur, litt om
livet, men ingenting om havet.
– Orsak. Er havet viktig for deg?
– Nei. Eg har ikkje eingong lese
Moby Dick. Men Robinson Crusoe,
som vel handlar litt om havet.
– Kva med 'Mytteriet på Bounty'?
– Den har eg òg faktisk lese.
– Ok. Er du nøgd då?
– Ja, då er det bra.
KJARTAN HELLEVE
[email protected]
Kven manglar?
VERV TO OG FÅ EIN SPESIALKOPP!
VERV MEST OG VINN EI REISE TIL 10 000 KRONER!*
Vil bli fleire!
Det er over 10 000 medlemer i Noregs Mållag, og
vi vil gjerne bli fleire. Du veit sikkert om folk som
burde ha vore med, men som av ulike grunnar ikkje
er det. No vil vi at du sender namna på desse folka
inn til oss. Vi sender så ut eit hyggjeleg brev, der det
står at du tykkjer at personen bør melde seg inn.
Melder ho eller han seg inn, vankar det vervepremie
til deg.
til oss. Hugs namn, adresse og e-post, i tillegg til ditt
eige namn og adresse. Send ein e-post til
[email protected]
Kvar medlem som sender inn minst eitt namn får eit
refleksband!
Vervepremiar
Det er mange grunnar til å vere med i Mållaget.
Her er nokre av dei:
Noregs Mållag
arbeider for rettane til nynorskbrukarane
arbeider for språkleg mangfald
er ein aktiv kulturorganisasjon
er eit ryggstø for nynorsk og dialektbruk
•
•
•
•
Praktisk
Ein medlemskap kostar kr 200,-. Då får du tilsendt
medlemsavisa Norsk Tidend fem gonger i året, og
høve til å vere med i målarbeidet. Året etter innmelding kostar medlemskapen kr 280,- pluss eventuell
lokal- og fylkeslagssats. Tilbodet gjeld for nye medlemer.
Bruk flygebladet som er vedlagt denne avisa eller du
kan sende oss e-post med tips om namn direkte
(Desse premiane får du fyrst når dei nye medlemene har betalt.)
For kvar andre nye medlem du vervar, får du
anten ein spesiallaga kopp med Aasen-sitatet: ”Det
endaa koma kann den Dag, daa Retten fram kann
sleppa” eller boka Viljen til språk av Ottar Grepstad.
Den som vervar mest i kvart fylke (men meir
enn fem medlemer) får ein spesiallaga kopp med
teksten «Beste vervaren i fylket».
Den som vervar flest innan 1. november vinn eit
reisegåvekort til kr 10 000,-. Den som vervar nest
flest får eit reisegåvekort til kr. 7000,- og den som
vervar tredje flest får eit reisegåvekort til kr 4000,Desse premiane vert sende ut etter 1. november, så
vi kan sjå kven av dei nyverva som har betalt.
* Frist 1. november
nmu
Janne-Kristin Svarstad Nygård
I VINDEN: NMU i aksjon over heile landet: Bergen (Foto:Odin Hørthe Omdal), Stavanger (Foto: ) Maria Svendsen og Oslo (Foto: Tina Fuskanger).
Skulestart på aksjonistvis
Over store delar av landet har
lokallaga i Norsk Målungdom
aksjonert dei siste vekene.
Studentmållaget i Bergen var
først ute, tett følgt av Kongsgård Elevmållag i Stavanger.
Seinare følgde Bergen Målungdom, som var på to skular,
Studentmållaget i Oslo, Asker
og Bærum Målungdom, Firda
Målungdom og målungdomar
i Ålesund og på Høgskulen i
Volda. Utsendingar frå sentralstyret var på besøk på dei
fleste aksjonane, og aksjonerte
dessutan i Arna og på Voss.
Studentmållaget i Nidaros aksjonerte på ein annan måte: dei
sende inn eit lesarbrev til studentavisa.
Det er tid for skulestart på
skulane og universiteta i landet.
Nye og gamle elevar og studentar vandrar nye og gamle skule-
vegar på veg til kvardagen. Ofte
er det ein kvardag der dei ser
lite nynorsk rundt seg. Det vil
dei gjere noko med.
For leiar i Bergen Målungdom, Kristoffer Lim Ersland,
var det fint å vere to på aksjon.
Han hadde med seg hjelp frå
Studentmållaget i Bergen.
– Eg visste at eg hadde støtte
for det eg sa.
Han la vekt på rettane til
nynorskbrukarane då han aksjonerte.
– Folk kan vere for eller
mot sidemål, men dei er alltid
samde i at rettar må følgjast.
– Utan aksjonar kjem me
ingen veg, seier Janne Nygård,
leiar i Norsk Målungdom.
– Det er berre dersom folket
er med, at me oppnår det me vil.
TONE ROSSOW
[email protected]
På tide
med nynorsk
i nettavisene
Når kjøpte du sist papirutgåva av
VG, Dagbladet eller Aftenposten for å lese nyhende? For meg
og dei fleste andre som har
vakse opp med Internett som
ein naturleg del av kvardagen,
vil nok svaret vere: Hugsar ikkje. Men når las du sist VG,
Dagbladet eller Aftenposten
på nett? Altfor ofte. For meg er
svaret opp til fleire gonger kvar
dag. Om det skjer noko spanande i nyhendebiletet kjøper
ein ikkje lenger dei riksdekkjande dagsavisene dagen etter,
men går med ein gong på nettet for å lese ferske, oppdaterte
nyhende. Og papiravisene slit
med salstala.
Vi lever i eit skriftsamfunn, og
ungdom har aldri lese så mykje
som i dag. Sjølv dei som ikkje
les bøker eller papiraviser, vert
dusja ned kvar dag av nettavisartiklar og tekst frå andre internettmedia. Mange av desse er
nynorskbrukarar som nesten
ikkje får sett språket sitt.
DEBUTANTAR: Åtte forfattarar debuterer med vaksenbok på Samlaget i haust. Frå venstre: Sindre Ekrheim, Ingvild Holvik (framme), Kristin Sørsdal
(bak), Terje Tørrisplass, Berit Rødstøl (framme), Ragnhild Kolden (bak), Aina Basso og Atle Berge.
Foto: Samlaget
– Nynorsk skremmer ikkje lesarane
– Alle riksaviser bør
innsjå at nynorsk kan
leve side om side med
bokmål.
nande forfattarar, tidsskrift og
pris til sjølve forlaget i form av
U-prisen, ein pris dei fekk for
tredje gong.
Det var oppmodinga frå forlagsdirektør i Samlaget Tove
Lie under lanseringa av den
143. haustlista til Samlaget.
– Det blir ingen lesarstorm
av nynorsk. Det veit eg som
tidlegare avisredaktør, sa forlagsdirektør Tove Lie under
haustlanseringa ved Det Norske Teatret. Bakteppe var den
nye boka til Ottar Grepstad om
utviklinga av nynorskavisene.
– Å byte ut «børsspekulant»
med «pengepugar» ville bli
reine ord for pengane, sa Lie
og oppmoda med det Dagens
Næringsliv og fleire andre riksaviser til å ta inn nynorsken og
sleppe han laus.
Og Samlaget kunne vise til
suksesstal for fjoråret. I tillegg
rapporterte dei om prisvin-
Forlagsdirektøren nøydde seg
ikkje berre med å sparke til
riksavisene. Ho nytta også høve
til å slå eit slag for e-bøkene.
– Å krevje moms for e-bøker
er ikkje ei klok avgjerd, sa Lie.
Ho meiner dette kan tvinge
bokbransjen til å flagge ut ebok-satsinga for å kunne konkurrere med utanlandske ebøker som allereie blir selde i
Noreg utan moms.
– Det er ikkje på denne måten vi vil kunne halde fram med
å vere det beste boklandet i
verda. Høyrer du, kulturminister Huitfeldt?
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Spark til regjeringa
Elleve debutantar
Forlagssjef Margit Walsø presenterte haustlista, ei liste med
heile elleve debutantar.
– Me har særs varierte debutantar dette året. Dei har
skrive alt frå romanar, lyrikk
og barnebøker, sa Walsø til Nynorsk pressekontor.
Ein av dei, Aina Basso,
las høgt frå boka «Fange
59. Taterpige». Ho har skrive
ein 1700-talsroman med handling frå Trondheim. Samlaget
karakteriserer Basso som ei
komande stjerne i den norske
litteraturverda, og romanen
hennar er skrive i det dei kallar «eit visuelt og poetisk»
språk.
Ein annan debutroman som
fekk merksemd var «Lykkefeltet» av Ingvild Holvik. Forlagssjef Margit Walsø sa at ingen
skriv romanar om å bli vaksen
som denne forfattaren. Mellom
anna har kritikarar sagt at «romanen gneistrar».
– «Lykkefeltet» er viktig
samtidslitteratur, sa Walsø.
Dei gir også ut fleire diktbøker. Mellom anna har Cornelius
Jakhelln for første gong skrive
ei diktsamling på høgnorsk,
inspirert av mellom andre Olav
Aukrust, Aasmund Olavsson
Vinje og Håvamål. Men handlinga er lagt til vår tid, i Paris, i
Roma, Berlin og Setesdal.
Suksess med
omsette bøker
Samlaget kjem til å halde fram
med å gi ut omsette bøker,
noko dei har hatt stor suksess
med. I år er det særskilt den
danske forfattaren Pia Juul som
får merksemd. Ho er ein samtidspoet og kortprosaforfattar,
men har no skrive romanen
«Mordet på Halland».
– Ein kritikar har sagt at
denne boka bør fortærast med
kniv og gaffel over heile landet
av alle som er mette på krim, sa
Walsø og fortalde at boka har
fått den største litterære prisen
i Danmark.
TONE GULLAKSEN/NPK
For å lære eit språk må ein sjå det
i bruk, men kvar gong ein
norsk ungdom klikkar seg inn
på ei nettavis vert han eller ho
frårøva sjansen til å lære litt
nynorsk. Dei riksdekkjande
dagsavisene lid diverre enno
under eit frykteleg forbod mot
nynorsk på redaksjonell plass.
Nynorskbrukarar er like mykje
forbrukarar som bokmålsbrukarar, og vi fortener i like stor
grad som andre å sjå språket
vårt i bruk. Dessutan ville det
utvilsamt gjort sidemålsopplæringa lettare for dei med nynorsk som sidemål, om dei fekk
sett språket andre stader enn i
Tarjei Vesaas-romanar.
Vi har freista få nynorsken inn i dei
nemnde avisene før utan å nå
målet. Kampanjen Slepp nynorsken til! frå 2005 var velregissert
og vellukka på mange måtar,
men avisredaktørane rikka seg
likevel ikkje. Eg trur at mange
av argumenta avisfolka kom
med den gongen mot nynorsk
i avisa, ikkje er like gyldige når
ein overfører dei frå papiravisa
til nettavisa.
Norsk Målungdom skal denne
hausten arbeide hardt for å få
oppheva forbodet mot nynorsk
i nettavisene. Av di det er viktig
at nynorsken vert meir synleg
i det offentlege, av di nynorskbrukarar fortener å sjå språket
sitt der dei er og av di det er på
tide.
17
– Dei danske dialektane er døde, påstår professor
Tore Kristiansen ved Københavns Universitet.
Berre variantar av køb
og her snakkar alle københavnsk, alt anna
er utenkjeleg. Så det er fleire faktorar som
forklarar kvifor dei to tiåra er katastrofale,
sett frå eit dialektsynspunkt.
– Men alle desse faktorane du nemner,
har me òg i Noreg på same tid ...
– Ja, det har me, og det er interessant!
Også på andre område som kan målast,
som urbanisering og geografisk og sosial
mobilitet, er Noreg og Danmark mykje
meir like enn ulike. Men på eitt punkt er
dei forskjellige, det har med ideologi å
gjere, og det kjem til uttrykk tre plassar.
I skulen: I Noreg har det sidan 1878 vore
forbode for lærarar å rette i elevane sitt
talespråk; lærarane har vore forplikta til
å snakke slik som ungane, ikkje omvendt.
I media: Du kan ikkje slå på radio eller tv
i Noreg utan å høyre ein masse språkleg
variasjon, og det har berre vorte meir og
meir. Media kan brukast forskjellig; til
einsretting som her i landet, eller til støtte
for mangfald og variasjon som i Noreg.
Og i rettskrivinga: Den einaste fasiten folk
har for korleis ein uttalar ord, er rettskrivinga. Ein kan høyre folk vise til skrivemåten når dei er ueinige om korleis eit ord
skal uttalast. Trass i at forskjellane mellom
skrive- og uttalemåte er enorm i dansk,
der er dei snart på nivå med engelsk.
DANMARK
FØR EG FLYTTE til Danmark for femten år sidan, hadde eg både forelska meg i ei dansk
jente og i det danske språket. Forelskinga i
jenta gjekk over, men språket kan framleis
gi meg sommarfuglar i magen. For meg er
det noko arkaisk, danna og elegant over
dansk. Skriftspråket, altså. Eg treng ei
antonymordbok for å beskrive det danske
talespråket. Men eg likar det òg. Dei to
uttrykka er så ulike og gir meg så forskjellige kjensler og assosiasjonar, at det kan
verke rart at dei er i slekt. Det er to heilt
forskjellige verder, som eg elskar av heilt
forskjellige grunnar, og det kjennest som
reint tilfelle og flaks at eg finn begge i det
same landet.
I Danmark slo me oss ned i kjærastens
heimby, Aalborg i Nordjylland. Eg begynte å snakke jeg-språk for å gjere meg
forstått, for eg var for språkleg forfengeleg
til å dumme meg ut på elendig dansk. I
staden begynte eg å studere språket på
Aalborg Universitet. Jydane sitt forhold
til eige talespråk overraska meg mykje. Eg
møtte svært få som kalla det dialekt; dei
fleste kalla det jysk aksent, altså eit avvik
frå riksdansk. Eg prøvde å overbevise dei
om at dei hadde ein dialekt, men no kjem
altså denne professoren og påstår at eg
har tatt feil heile tida.
Sosial avstand avgjerande
Fyrste sidan Holberg
Tore Kristiansen er ein av dei store autoritetane innan dansk dialektforsking og
sosiolingvistikk, og han er nordmann. Eg
besøkjer han på Københavns Universitet
der han er den andre nordmannen som
har vorte utnemnd til professor i dansk,
den fyrste var Ludvig Holberg for to hundre år sidan. Me snakkar norsk med kvarandre, men eit professorat og fagleg tyngd
er tydelegvis ingen garanti mot språkforvirring; som så mange andre nordmenn i
Danmark, snakkar Kristiansen norsk med
tidvis kraftig dansk tonefall, hyppig bruk
av danske ord og setningskonstruksjonar
– og ein og annan tjukk austlandsk l.
– Dei danske dialektane døydde ein
gong mellom 1960 og 1980. Så det er
kanskje meir rett å seie at eg forskar på variasjonar i moderne dansk talespråk. Hovudoppgåva mi er å beskrive og forklare
korleis Danmark vart radikalt endra frå
tradisjonelt dialektsamfunn til eit einsarta
standardspråksamfunn. Danmark er truleg det mest einsarta språksamfunnet som
finst i verda i dag.
Kristiansen fortel at det skjedde noko
radikalt i seksti- og syttiåra, då dei unge
rundt i lokalsamfunna slutta med å overta
språket til dei tidlegare generasjonane.
Det var dels foreldra si eiga skuld, dei ville
ikkje overføre dialekten til ungane, og
ungane ville ikkje ta over foreldras dialekt.
Men å erklære dei danske dialektane døde
18
RIKSDANSK: I det danske offentlege rommet er det sjølvsagt at ein snakkar så godt riksdansk
Foto: Nicolai Perjesi/VisitDenmark
som ein kan, og det vil i dag seie meir eller mindre københavnsk.
høyrest likevel brutalt ut for meg.
– Tar du litt hardt i? Eg høyrer jo framleis forskjell på folk frå Sjælland og Jylland.
– Du høyrer forskjell fordi det er tre
prosodiske faktorar som lever vidare hos
dei unge i landet: intonasjon, trykk og
støyt. Men bortsett frå dei, er det ingenting igjen av det som var særtrekka med
dialektane. Og det finst ungar i dag, til
dømes i Sønderjylland eller på Bornholm,
som tileignar seg noko som liknar på den
tradisjonelle dialekten, som dei kan bruke
når dei snakkar med besteforeldra sine.
Men det finst ikkje barne- og ungdomsmiljø som fungerer på dialekt, så i den
forstand er det ikkje eit funksjonelt språk
lenger. Ein føresetnad for at eit språk skal
kunne leve, er at det vert vidareført som
bruksspråk av dei nye generasjonane.
Københavnsk
– Kvifor skjer dette?
– Det skjer svært mykje på alle område i samfunnet i løpet av desse tjue åra.
Mange får mykje lengre utdanning, kvinnene kjem ut på arbeidsmarknaden, og i
Danmark har me ein endå betre utbygd
barnehagesektor enn i Noreg, så alle kjem
i institusjon frå dei er heilt små. Her, og i
det offentlege rom i det heile tatt, er det
sjølvsagt at ein snakkar så godt riksdansk
som ein kan, og det vil i dag seie meir eller mindre københavnsk. Men den aller
viktigaste grunnen er at alle får fjernsyn,
Skulen, media og rettskrivinga er ifølgje
Kristiansen tre institusjonar der Danmark
og Noreg fungerar diametralt motsett. Dei
danske verkar einsrettande og uniformerande, dei norske understøttar mangfald.
– Men det er vel andre ting enn institusjonar som har verka inn? Den tidlege
språkhistoria er òg ulik i dei to landa, der
me i Noreg har hatt mange fleire dialektar,
noko som igjen heng i hop med geografi.
– Det er faktisk ikkje rett. Tidlegare har
Danmark vore minst like dialektoppsplitta
som Noreg, så denne store forskjellen er
noko nytt, det er noko som har skjedd i
vår tid.
– Dette er ei stor overrasking for meg.
Er ikkje dei store geografiske avstandane
avgjerande for dialektmangfaldet i Noreg?
– Geografiske avstandar treng ikkje å
bety dialektgrenser. Når det gjeld språkvariasjonane som oppstod i industrisamfunn i byane, det ein kan kalle sosiolektar,
så snakka gruppene forskjellig sjølv om
ein budde i same by og møttest kvar dag,
men her var den sosiale avstanden avgjerande. Og vatn har som regel vore meir
samlande enn skiljande. Der er til dømes
mange fellestrekk mellom språket i København og i Skåne, og det er òg grunnen
til at me har den bløde kyststribe på Sørlandet, for der har vore kontakt over sjøen
til Danmark.
Sjokkerande
Då den tjuefire år gamle Tore kom til
København i 1974, var han ein radikal og
idealistisk språkstudent som snakka SUFNORSK TIDEND NR. 4 – 2010
enhavnsk
SLUTTA: Ein føresetnad for at eit språk skal
kunne leve, er at det vert vidareført som
bruksspråk av dei nye generasjonane. Det
skjer ikkje med dialektane i Danmark, seier
Tore Kristiansen.
Foto: Helge Sandøy
mål. Møtet med det danske språkklimaet
var eit stort sjokk.
– Eg kom frå eit Noreg som den gongen var inne i ei dialektbølgje, målrørsla
stod sterkt, me var nettopp ferdige med
kampen mot EEC, og alle hadde funne ut
at å slåst om skriftspråksformer var nyttelaust viss du ikkje innsåg korleis språket
hang saman med det økonomiske og det
kulturelle – det politiske. Så kjem eg til eit
samfunn som er fullstendig bevisstlaust
omkring denne problematikken, og der
det er OK for programleiarar i fjernsynet
å smile ironisk og nedlatande når ein
hadde høyrt ein vestjysk fiskar uttale seg
om noko – for ikkje å snakke om at dei
vart teksta, og vert det enno! Det var verkeleg sjokkerande, og når eg tok det opp
med dialektkollegaer, syntes dei at eg var
merkeleg. Det ville ikkje fungere annleis,
meinte dei. Og det er jo sant, for danskane
er ikkje vande med å høyre språk som er
annleis enn københavnsk i offentlegheita.
Tale og skrift
Då den tjuetre år gamle Runar kom til
Aalborg i 1995, var altså dialektane allereie døde. Men dei aller dummaste og
mest einfaldige karakterane i teiknefilmar
var alltid dubba med jysk prosodi. Det var
ikkje så sjarmerande. Det mest sjokkerande for meg var likevel at sjølv mitt velartikulerte munnlege bokmål var vanskeleg å forstå for mange – og vart oppfatta
som svensk av alle. Kvifor er danskane så
elendig til å forstå oss? Eller er det berre
me som er uvanleg flinke til å forstå dei?
– Dette har faktisk òg noko med institusjonen rettskriving å gjere. Dels fordi
me i Noreg har to skriftspråk med rettskrivingar som ligg nær kvarandre, men
især fordi me innanfor begge har høve til
å skrive ord på forskjellige måtar, og me
har mellom anna bøyingsendingar som
speglar ulike system i dialektane. Elevar
her i Danmark, og stort sett i heile verda,
lærer at der er eit 1:1-forhold mellom
korleis du skriv og snakkar, og ein har
ingen valalternativ. I Noreg kan du ikkje
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
gå gjennom skulen utan å lære ein masse
om dei talespråklege variasjonane i landet,
og ikkje minst, du lærer at tale og skrift
er to forskjellige ting. Dette er avgjerande
for å få eit ope og tolerant forhold til, og ei
djupare forståing av språk. Det gjer òg at
nordmenn er dei beste i Norden til å forstå dei andre nordiske språka.
For norske språkbevisste folk er det ein
populær hobby å riste oppgitt på hovudet
over alle dei engelske låneorda i dansk.
Men igjen avlivar Tore Kristiansen ei seigliva myte:
Kristiansen var ein del av det samnordiske forskingsprosjektet «Moderne
importord i Norden» som har presentert
resultata sine i ei rekkje bøker dei siste åra.
Dei har mellom anna sett på bruken av
engelske ord i aviser i 1975 og 2000.
– Det er norske aviser som har flest importord, mens Danmark er på andreplass,
og Noreg har den klart største stigninga
frå 1975. Mange danskar ler jo litt av at
Noreg, og især Færøyane og Island synest
det er så viktig å lage avløysarord og lage
kampanjar og utlyse konkurransar for å
engasjere folk. Men danskane er faktisk
betre til å finne på avløysarord, og det
kjem heilt av seg sjølv. Og når me måler
folks haldningar til den engelske påverknaden i språka, og deltakarane veit kva
dei svarar på, så er danskane dei mest
opne og positive til engelsk. Nordmenn
er mykje meir negative, og mest negative
er islendingane og færøyingane. Og dette
er jo heilt i tråd med språkpolitikken i dei
forskjellige landa. Slik sett reproduserer
folket den offisielle politiske diskursen
som språkråda står for, og det på imponerande vis! Så her er språkpolitikken effektiv, skremmande effektiv. Men når me
undersøkjer dette utan at deltakarane veit
kva dei er med på, er danskane dei mest
negative, og nordmenn dei mest positive.
Kvar ein kjem ifrå
Slike bevisste og underbevisste språkhaldningar er noko sosiolingvisten Kristiansen
er svært opptatt av. I tillegg til å vere lei
seg på vegner av dei døyande danske dialektane, var den ferske cand. mag-en frustrert over sine danske kollegaer. Han opplevde at den ideologiske sida av avdialektiseringa vart bagatellisert og gjord usynleg.
Raddisen frå Noreg var overbevist om at
utviklinga mot standardspråksamfunn
handla om verdikonfliktar, og etter ei rekkje undersøkingar, står det klart:
– Når me spør dei unge rett ut, vil dei
på Fyn meine at fynsk er det finaste, aalborgensarane synes nordjysk er finast osb.
På andreplass kjem riksdansk, og det dei
oppfattar som københavnsk kjem langt
ned på lista. Men når me lagar undersøkingar der dei ikkje veit at dei legg haldningar for dagen, får me det omvendte
mønsteret. Då vert københavnsk kraftig
oppvurdert, og deira eigne talespråksvariantar kraftig nedvurderte. Det opplever
Danmark er truleg det mest einsarta
språksamfunnet som finst i verda i dag.
Tore Kristiansen
det københavnske som meir sjølvsikkert,
spennande og kulare.
– I vår globaliserte verd, med så mykje
sosial og geografisk mobilitet, har det å
skape sin eigen identitet vorte sentralt. Så
då er det kanskje ikkje like viktig at ein kan
høyre kvar ein kjem i frå lenger? Ein hentar identitet og fellesskap andre plassar? Er
språk som identitetsskapande faktor mindre viktig for dagens menneske?
– Nei, ikkje mindre viktig. Eg trur språket framleis er det viktigaste identitetsskapande middelet me har, og at det alltid vil
vere slik. Du kan fjerne kle og alle tenkjelege markørar frå eit menneske, men språket vil alltid vere der og signalisere noko
om kven du er. Det som har endra seg, er
spørsmålet om det er viktig å signalisere
kvar du kjem ifrå. Men her er det igjen
ein forskjell mellom Danmark og Noreg,
for heime er det framleis slik at folk er
interesserte i kvar du kjem ifrå. Det fyrste
spørsmålet når du skal identifisere nokon,
er «kvar kjem du i frå?» Det spør danskane aldri om! Dei spør «hvad laver du?»
Det er den arbeidsrelaterte identiteten, og
ikkje den geografiske, som betyr noko.
– Kvar kjem du ifrå?
– Godt spørsmål. Dei fem fyrste åra
budde eg i Sogn og snakka sognamaol.
Seinare voks eg opp i Trysil og Årnes, og
så flytte eg til Frankrike som syttenåring,
der eg gjekk på kostskule i tre år.
– Så kva forhold har du til dialekten din
no? Har du ein dialekt?
– Tja, nei ... Eg kom tilbake til Noreg og
gjekk på Blindern i dei åra akademikarane
begynte å snakke med a-endingar som dei
TORE KRISTIANSEN
◆ Professor ved Nordisk Forskningsinstitut, Københavns Universitet
◆ Er knytt til Center for Sociolingvistiske
Sprogforandringsstudier (DGCSS),
der det blir forska på korleis og kvifor
Danmark har endra seg frå eit dialektsamfunn til eit standardspråksamfunn
normalt ikkje hadde. Språket mitt er ei salig blanding.
Men han hadde ikkje planar om å leggje om til dansk.
– I to år heldt eg fanen høgt og berre
snakka norsk, for eg meinte at danskane
pinadø måtte forstå det. På universitetet
var det ikkje så vanskeleg, men på gata
var det så stort eit problem at eg gav opp
etter to år. Som lingvistikkstudent kunne
eg fort tileigne meg ei form for dansk som
vart forstått, men så stoppa utviklinga mi
der, det har aldri vorte hundre prosent
dansk. Eg hadde nok passert den kritiske
alderen der dei færraste kan kvitte seg
med morsmålet. Det er kanskje den mest
sannsynlege forklaringa. Tore Kristiansen
tenkjer seg om ein augneblink, før han
klukkar og held fram:
– Det kan òg hende at det er den norske identiteten min eg vil demonstrere. Eg
heiar jo framleis på Noreg når dei spelar
fotballkamp mot Danmark. Gjer du det?
– Der er eg faktisk litt splitta.
RUNAR GUDNASON
[email protected]
19
ord med ola
Lokalavisa – utstill
Språket i lokalaviser kan fungera
som ei motvekt i språkutviklinga
i kommunane rundt Bergen.
språkspalte ved Ola Breivega
Nye og gamle
bibelord
I 2005 gav Det Norske Bibelselskap ut ei
ny omsetjing av Det nye testamentet på
nynorsk. Ho kom til same tid og til same
pris som den nye bokmålsomsetjinga, så
Bibelselskapet fortener ros for den føredømelege språkpolitikken sin. Eg veit at
han kostar flesk.
FEM ÅR ETTER UTGJEVINGA er det i seinaste
laget å skriva ei bokmelding. Det har
eg heller ikkje tenkt å gjera. Eg vil berre
seia at den nye omsetjinga i mangt og
mykje er eit særs fint arbeid. Einaste
tunge ankemålet mitt gjeld ordvalet.
Jamført med den førre nynorskomsetjinga frå Bibelselskapet (utgjeven i
1978 og revidert i 1985) har målet i den
nye lide nokre sørgjelege leksikalske tap.
Her vil eg nemna to av dei.
I DEN NYE OMSETJINGA har Jesus ikkje
lenger læresveinar, no har han fått seg
disiplar. Dette lånordet frå latin fører
ikkje lesaren nærare grunnteksta. Ho er
som kjent skriven på gresk. Kva kan då
grunnen til ordbytet vera? Svaret mitt er
berre ei gissing, men eg anar at det kan
liggja likestillingstankar bak. Svein er
unekteleg eit gasta hankjønnsord. Men
alle læresveinane var no eingong menn,
jamvel om mange kvinner følgde Jesus,
les vi. Kan forklaringa rett og slett vera
at omsetjarane har ynskt å nytta same
ordet på nynorsk som på bokmål? Så er
altså samnorskstrevet ikkje over likevel
og ovrar seg her i ei nokså sær form. Lat
det elles vera nemnt at i den reviderte
tyske Lutherbibelen frå 1984 vandrar Jesus framleis ikring med seine Jünger, og i
den nye svenske bibelen frå 1999 er han
stadig omgjeven av sina lärjungar.
KYRKJELYD ER DET ANDRE bortkomne ordet
eg vil nemna. No heiter det - skrekk
og gru - forsamling. Trass i vår uvedkjende beundring for svenskane er det
nok ikkje det svenske ordet församling
som har fått omsetjarane til å vraka det
tradisjonelle og presise nynorskordet.
Eg vonar eg ikkje ber falskt vitnemål
mot nokon neste når eg gjev att det eg
har høyrt: Ei undersøking skal ha vist at
dei unge (kven no det er) ikkje skjønar
kva kyrkjelyd tyder. Dei meiner visst
det har noko med lyd i tydinga ”ljod” å
gjera, kanskje lyden av kyrkjeklokker.
Dette høyrest så utruleg at ein må leita
etter andre grunnar. Kan det vera at
også nynorskomsetjinga er esla til bruk
i kristne samfunn som ikkje kallar seg
kyrkjer eller kyrkjelydar, men nettopp
forsamlingar, og at ordbytet har skjedd
for å tekkjast dei? Heller ikkje dét synest
eg er nokon god grunn. Men eg har etter kvart vorte så katolsk i hovudet at eg
vel må reknast som ugild her.
20
E
r lokalavisa nynorskens siste
skanse? Spørsmålet kan verka
ladd med i overkant mykje
dramatikk. Men kvar står
eigentleg nynorsken som
mediespråk dersom han forsvinn frå
lokalavisa? Eg vil hevda at lokalavisa er
ein særs viktig forvaltar av nynorsken,
og at ho også er viktig for rekrutteringa
av nynorskjournalistar til større medieverksemder. Men i kommunane som
ligg rundt Bergen, er nynorsken under
press. Tradisjonelle nynorskkommunar
som Meland, Lindås og Fjell opplever
at talet på bokmålskelevar i grunnskulen aukar for kvart år som går. Dersom
denne utviklinga held fram, er det relevant å spørja om dette på sikt også vil
pressa nynorsken ut av lokalavisa.
Nynorsk utfordra i skulen
I mai i år leverte eg inn masteroppgåva
mi i nordisk språk og litteratur ved
Universitetet i Bergen. Med lokalavisene Vestnytt og Os og Fusaposten
som utgangspunkt, har eg sett nærare
på om, og i så tilfelle korleis språket i
lokalavisene rundt Bergen vert pressa
av aukande tilflytting frå Bergen i dekningsområdet deira. Eg har også sett på
om det er ulike kulturhistoriske føresetnader for ulik språkutvikling i dekningsområda til dei to avisene eg har hatt
hovudfokus på. Vestnytt dekkjer kommunane Fjell, Sund og Øygarden, tre
kommunar vest for Bergen, tre kommunar som alle er tradisjonelle nynorskkommunar, men også tre kommunar
som opplever stor tilflytting frå Bergen.
Særleg i Fjell har nynorskprosenten i
grunnskulen stupt dei siste femten åra. I
dag har meir enn 60 prosent av elevane
i grunnskulen i Fjell bokmål, og det er
dramatisk for ein kommune som i fjor
tok mål av seg til å bli landets fremste
nynorskkommune. Slik er det ikkje i Os,
jamvel om også denne kommunen har
opplevd stor folkeauke grunna tilflytting i same tidsrom som Fjell. Men i Os
har berre i underkant av 14 prosent av
elevane i grunnskulen bokmål, og eg har
freista å finna ut kvifor nynorsken står
så mykje sterkare i Os enn i Fjell.
Fjell kommune har kortare geografisk avstand til Bergen enn kva tilfellet
er med Os. Det er også slik at det er
den delen av Fjell kommune som ligg
nærast Bergen (Litlesotra) som har hatt
størst tilflytting frå grannekommunen.
I dag tek det berre 15 minutt å køyra frå
Litlesotra til Bergen sentrum. Frå Os til
Bergen tek det nesten tre gonger så lang
tid. Men ein finn ikkje heile forklaringa
her. I Os har ein i større grad makta å
integrera tilflyttarane i dei eksisterande
bumiljøa. I Fjell har ein etablert store
bustadfelt der det før berre var utmark,
og i desse bustadfelta har bergensarane
etablert seg med sin kultur, sin dialekt
og sitt skriftspråk. Dei har hatt fellesskap med kvarandre, og har i liten grad
blitt integrerte i ein eksisterande bygdekultur. Litlesotra er i realiteten gått tapt
for nynorsken. Tal frå Grunnskolens
Informasjonssystem (GSI) viser at det
berre er nokre få elevar som vel nynorsk
i grunnskulen i dette området.
Lokalavisene si rolle
Vestnytt er ei språkdelt avis. Men journalistane står fritt til å velja målform,
og per i dag skriv fem av sju journalistar på nynorsk. Os og Fusaposten er ei
nynorskavis, og denne avisa har også
høgare husstandsdekning enn kva tilfellet er med Vestnytt. Målform verkar
med andre ord ikkje å vera avgjerande
for om folk les lokalavisa eller ikkje. Det
trur heller ikkje redaktørane i dei to avisene. Men dei tviler samstundes på om
nynorsk i lokalavisa påverkar ungdom
Sak er viktigare enn språk
for lesaren av lokalavisa
sine språkval i særleg grad, og er slik sett
i utakt med journalistane sine. For journalistane i dei to avisene trur i stor grad
at lokalavisa er med på å visa nynorsken
fram som eit relevant bruksspråk, og at
dette også påverkar lesaren. Ei undersøking a-pressa har gjort, viser at ungdom
i stor grad les lokalavisa. Men undersøkinga seier ingenting om korleis avisspråket påverkar dei. Så er det heller ikkje slik at lokalavisa er den einaste kjelda
til språkleg påverknad. Radio, fjernsyn,
Internett og riksaviser er noko av det
som påverkar. I bergensområdet er også
Bergensavisen og Bergens Tidende ein
del av aviskvardagen til dei fleste lokalavislesarane, og i desse to avisene er det
bokmålet som dominerer.
I ein slik mediekvardag er det naturleg å venda attende til den innleiande påstanden, nemleg at nynorsken
i lokalavisene rundt Bergen er truga
av bokmålet sin frammarsj. I arbeidet
med oppgåva mi har eg snakka med dei
fleste redaktørane i lokalavisene i bergensregionen. Somme av dei opplever
at nynorsken er under press, somme
av dei trur ikkje at nynorsken er truga,
medan andre trur at presset vil auka i
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
lingsvindauge for nynorsk
sine ved å nytta bokmål. Det regionale
samhandlingsorganet for næringslivet i
regionen, Business Region Bergen (BRB),
er eit godt døme på dette. Elleve av dei
tretten eigarane (ulike kommunar og
fylkeskommunen) har nynorsk som administrasjonsspråk, medan to av dei er
språknøytrale. Likevel meiner selskapet
at bokmål bør vera deira administrasjonsspråk, ikkje minst når dei vender seg til
potensielle kundar på austlandet. Eit anna
døme er handlesenteret Sartor Senter i
Fjell, som er eitt av dei største handlesentra i Noreg. Her seier leiinga at dei gjerne
skulle nytta nynorsk, ikkje minst for å
styrkja den regionale identiteten, men at
dei fryktar å tapa kundar i bergensområdet
dersom dei gjer dette. I grove trekk kan
ein seia at næringslivet i områda rundt
Bergen vel bokmål, medan kulturlivet vel
nynorsk. Lokalavisene har med andre ord
mykje å kjempa mot når dei vel å halda på
nynorsken.
Det er vel ingen som tviler på at språk
og identitet heng saman. Dei tradisjonelle
striledialektane i bergensområdet er i endring. Dialekten minner meir og meir om
bergensk for kvart år som går, og mange
vil nok hevda at den tradisjonelle dialekten
er i ferd med å døy ut. Ei avis utan nynorsk
vil etter mitt syn svekkja den tradisjonelle
dialekten ytterlegare, og dermed også
svekkja identitetskjensla til folk. Journalistane i dei to avisene eg har hatt fokus på,
deler i stor grad dette synet, og dei ville alle
oppleva det som eit tap om nynorsken forsvann frå lokalavisa, både for seg sjølve og
for avisene sine dekningsområde.
Lokalavisa tradisjonsberar
BERGEN: Ein del av Vestlandet, på godt og vondt.
åra som kjem. Opplevinga av språksituasjonen varierer, men dei fleste er samde
om at eit frieri til bokmålet neppe vil vinna
avisene fleire lesarar. Vestnytt er eit godt
døme på dette. Trass i stor tilflytting til
regionen avisa dekkjer, har opplaget ikkje
auka, jamvel om avisa har freista å auka
bokmålsprosenten i spaltene sine. Faktum
er at avisa framleis slit med å nå opplagstoppen frå 1998 på 6.199 eksemplar, og
meir bokmål ser altså ikkje ut til å ha vore
til hjelp her.
Lokal identitet
Eg har tidlegare vore inne på at ulik kulturhistorie også kan vera ei medverkande
årsak til ulik språkutvikling i dei to avisregionane eg har hatt hovudfokus på. Os
har historisk sett vore mindre avhengig av
Bergen enn dei tre øykommunane i vest. Os
har også ei anna og meir mangfaldig kulturhistorie enn Fjell, Sund og Øygarden, og
handel med Bergen har i større grad vore
på osingane sine premissar enn kva tilfellet
har vore for strilane i vest. Åsmund Lien,
som i dag er leiar for oselvarverkstaden i
Os, hevdar at folk som flyttar til Os i større
grad er innstilte på å bli osingar enn tilflyttarane til Fjell er på å bli fjellsokningar. Det
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Foto: Tomoyoshi Noguchi/Wikipedia Commons
kan henda han har rett i det, og i så tilfelle
spelar lokalavisa ei særs viktig rolle. For
etter mitt syn er lokalavisa ein identitetsskapande faktor i eit lokalmiljø. Dersom folk
les lokalavisa, så er dette også eit teikn på at
dei er integrerte i eit lokalmiljø, og dersom
tilflyttarar verkeleg er innstilte på å bli raskt
integrerte i eit lokalmiljø, så er truleg lesing
av lokalavisa ein av dei sikraste vegane fram
mot dette målet.
Eitt av spørsmåla eg har stilt nynorskjournalistane i Vestnytt, er kvifor dei vel
nynorsk som avisspråk, jamvel om dei står
fritt til å velja bokmål. Nynorsk som skulemål og røynsle frå andre nynorskaviser
er svar som går att. Men dei meiner også
at ein region med sterke nynorsktradisjonar fortener å bli dekt på nynorsk i avisa,
jamvel om nynorsken som skulemål er
på retrett i regionen. Dei meiner nynorsk
er ein del av kulturarven i regionen, og at
dei som journalistar bør hegna om denne
arven. I tillegg står nynorsken sterkare i
utkantane av regionen enn han gjer på det
bergensnære Litlesotra. Men kor lenge
vil journalistane sjølve få velja målform
i avisa? For to år sidan kjøpte Bergens
Tidende (BT) opp avisa Vestnytt, og det
er ikkje den einaste lokalavisa storavisa
i Bergen har teke kontroll over dei seinare åra. Aviser som Bygdanytt, Strilen,
Askøyværingen og Fanaposten har i dag
BT som eigar, og avisa, som har storkonsernet Media Norge i ryggen, er ute etter
fleire lokalaviser. Os og Fusaposten er ei av
avisene BT ynskjer seg, men førebels har
eigarane takka nei til frieriet, jamvel om
BT lokkar med store pengar. BT har i dag
rundt ni prosent nynorsk i avisa, og her
har nynorskprosenten lege dei siste ti åra.
Spørsmålet er om BT på sikt også vil styra
språkpolitikken i lokalavisene dersom
dei trur at dette kan gje økonomisk vinst.
Terje Rasmussen, som er BT sin styreleiar
i dei ulike lokalavisene, hevdar at dette ikkje kjem til å skje. Men med tap av lokalt
eigarskap vert også ideologi erstatta med
økonomi, og det er ikkje alle som kjenner seg like trygge på at nynorsken får rå
språkgrunnen i framtida dersom storkonsernet meiner det er meir pengar å henta
på å nytta bokmål.
Næringslivet vel bokmål
Kvar står så næringslivet i dei to regionane
i høve til nynorsken? Faktum er at næringslivet er lite villig til å nytta nynorsk.
Dei meiner dei når betre fram til kundane
Eg trur at sak er viktigare enn språk for
lesaren av lokalavisa, og eg ser at sjølv
tilflyttarane frå Bergen tyr til lokalavisa
når skulen vert for liten, skulevegen for
farleg eller nye byggjefelt kjem for tett på
nabolaget deira. Det gjev meg trua på at
nynorsken har ei framtid som skriftspråk
i lokalavisene rundt Bergen, og at sjølv
«bergensarane» på Litlesotra med tida
kjem til å støtta opp om lokalavisa si, uansett kva målform ho måtte ha. For i dette
området er nynorsken i stor grad ein del
av lokalavisa, og også noko av det som gjer
henne til nettopp lokalavisa. Lokalavisa er
ein sterk berar av lokal tradisjon og kultur,
og er dermed med på å styrkja lesaren si
kjensle av lokal tilknyting og identitet. I
dette totalbiletet trur eg nynorsken spelar
ei viktig rolle for lesaren. Difor er det å
håpa at lokalavisene klarar å halda på nynorsken, og at nynorsk som lokalavisspråk
kan fungera som ei aldri så lita motvekt
i høve til språkutviklinga i kommunane
rundt Bergen.
BERNT EIRIK NORDVIK
[email protected]
Bernt Eirik arbeider som lærar ved Tranevågen
Ungdomsskule på Ågotnes i Fjell kommune.
Kronikken er tufta på mastergradsoppgåva
«Lokalavisa - nynorskbastion under press –
eit språkkulturelt blikk på avisene Vestnytt
og Os og Fusaposten», UiB 2010.
21
Microsoft med film om nynorsk
Microsoft Noreg har laga
ein film om nynorsk. Opptaka til filmen vart gjort på
Høgskulen Stord Haugesund. Oppdraget frå Microsoft sentralt var å laga ein
tre minuttars film om kvifor
det er viktig å laga det
dei kallar Local Language
Packs, det vil seia å omsetja
programvare til små språk
eller minoritetsspråk, fortel
høgskulen på nettsidene
sine.
– Dei ville bruka nynorsk
som døme, og har laga ein
filmsnutt frå Stord, med
utgangspunkt i IKT-miljøet
på høgskulen og den nye
Nordbygdo ungdomsskule,
seier høgskulelektor i norsk,
Hege Myklebust.
– Dette håpar me kan
verta god reklame for høgskulen, Stord, Vestlandet og
nynorsken, seier Hege
Myklebust (biletet). (NPK)
målgåver
Noregs Mållag takkar for gåvene
Dette er ei liste med dei som har gjeve gåver frå 13.
mars til 25. august. Samla gåvesum er 185 415 kroner.
Vi er svært, svært takksame for gåvene som
vi tek imot for å drive godt og naudsynt målarbeid.
AUST-AGDER MÅLLAG
Scott Aanby
Torfinn Brokke
Telleif Engenes
Kjersti Fone
Kristine Foss
Gunnar Hagelia
Ester Halvorsen
Egil Hansen
Gerd Fosse Hovden
Arne Kveim
Gunnar E. Lande
Gunvor Lande
Jon Lindset
Andrea Maini
Pål Nomeland
Rune Nylund
Sigrid Bjørg Ramse
Kari Gerd Riisland
Torkjel Segberg
Randi Steinsholt
Johannes G. Torstveit
Helge Ove Tveiten
Anker Vassend
Jens Vellene
Nikolai Åmland
Petter Embret Sletten
Sondre Svalastog
Magnny Sæbø
Ola Tronsmoen
Bjarne Øygarden
Oddmund Åvik
AUSTMANNALAGET
Bjørn Liavaag Visø
Brynjulv Aartun
Hans Agneberg
Ole Bjerke
Anders Bjørge
Nils Bjørge
Liv Jorun Braastad
Jon Steinar Bredeveien
Jostein Budal
Eirik Bøyum
Inger Johanne Dæhlen
Arne Eggen
Ingvild Marie Eknes
Frode Erstad
Inger Lise Fiskvik
Reidun Formo
Kjell Gulbrandsen
Odin Hagen
Olav Haraldseid
Magnhild Harsheim
Henrik Fritjof Heijer
Bjarte Hole
Per Hvamstad
Aslaug Kittilsen
Håvard Kleiven
Ola Klepp
Jørgen Kvåle
Nils Kristian Lie
Asgeir Lilleås
Mildrid J. Lunder
Anne Midtbø
Trygve Nesset
Øyvind Nordli
Jogrim Nordsletten
Odd Arne Nustad
Olaf Nøkleby
Hogne Skeidsvoll
BEINVEGES INNMELDE LAG
Anfinn Bondhus
Knut Johannes Helvik
Knut Langesæter
Synnøve A. Rogstad
Torbjørg Rossvoll
Oddvar Steinrud
Karin Steinsletten
Audun Sydnes
Lars Børge Sæberg
Borgny Særsten
22
BUSKERUD MÅLLAG
Niri Baklid
Maria Høgetveit Berg
Gunvald Bergan
Herbjørn Brennhovd
Torleiv Brennhovd
Osvald Medhus
Ola Kjetil
Oppi-Berntzen
Unn Perstølen
Anne-Line Ringhus
Øyvind Røtvold
Knut V. Seim
Helga Sveinungard
Rolf Harald Sæther
Einride Tinjar
Sigrun Torsteinsrud
Arne Oddmund Tuv
Sigurd Tveito
FYLKESMÅLLAGET
VIKVÆRINGEN
Ivar Aasen
Aslaug Andersen
Norunn Askeland
Lillian Austnes
Gerd Bjørke
Halvard Bjørkvik
Lars Borgersrud
Berit Brandseth
Herfinn Brekke
Magnhild Brekke
Svein Erik Brodal
Karen Bø
Jon Eikemo
Mass Flatråker
Torfinn Fuhr
Knut Gjertsen
Kåre Glette
Oddrun Grønvik
Anton Hallenstvedt
Karin Helene Haukøya
Eva Birgit Heide
Edvard Hoem
Halldor Hoftun
Karl-Anders Hovden
Halvor Høibø
Ingebjørg Isager
Laurits Killingbergtrø
Siri Kjær
Bård Kolltveit
Johannes Kvammen
Tove Harriet
Eeg Larsen
Edvard Lauen
John Petter Lindeland
Sven Erik Lundby
Sandy Lunøe
Signe Løberg
Astrid Løvik
Kåre Martinussen
Astrid Midttun
Zorica Mitic
Harald Martin
Mjømen
Marit Sandal
Mortensen
Irene Myrbostad
Reidar Nesheim
Tore Noer
Signe Nordeide
Sigurd Nordlie
Ellen Oddsen
Lyder Olden
Dag Omholt
Reidun Prestbø
Olav Røvang
Brit L. Sauge
Aasta Siri Schawlann
Erik Simensen
Olav R. Skage
Arve Skutlaberg
Mona Grete Storli
Leif Sundheim
Ellen Marie Svea
Sissel L Sæbø
Stein Sæbø
Tordis Thorsen
Jostein Tjore
Johan Kristian Tønder
Jan Vevatne
Kjetil Vistad
Arne Wåge
Karl Øksnevad
Håkon Ørjasæter
Bodil Østby
Herlov Øverland
Kristen Øyen
HORDALAND MÅLLAG
Ivar Bård Aadland
Harald Aga
Livar Aksnes
Olaf Almenningen
Liv Ingrid Alvheim
Arne Andersen
Randi Andersen
Ingvard Andreassen
Erik Arneson
Edel Augestad
Anders Austefjord
Olaf Aven
Anny Bastesen
Daniel Berge
Olav Berge
Per Berge
Eli Bergsvik
Dagrun Berntsen
Siri Solvik Bertelsen
Hjalmar Bjerkeng
Bjørn Bjørlykke
Asbjørn Bjørnset
Solveig Bjørsvik
Bergljot Lyssand Bjørø
Målfrid Bjånesøy
B. H. Aga Blokhus
Jarle Bondevik
Arne Brattabø
Reidar Bremerthun
Jostein Buene
Hans Bugge
Inger Berit Bøyum
Rannveig Bårtvedt
Willy Clausen
Ann-Britt Cook
Olav Digernes
Hans Birger Drange
Jarle Eikemo
Nils M. Engelsen
Øystein Erstad
Odd Ståle Eskeland
Knut-Magne Finne
Astrid Anne Fjeldstad
Normann Fjeldstad
Sverre Fjell
Tormod Folgerø
Jon Fosse
Harald Frønsdal
Gunnar Johan
Furubotten
Harald Gammelsæter
Helge Gjernes
Paul Kåre Gjuvsland
Anne Marit Gjøstein
Endre Grutle
Solveig Grønlien
Kåre Grønsnes
Nils Grøsvik
Arnbjørg Hageberg
Kristian Harstad
Stanley Hauge
Anna Sylvia Haukås
Asbjørn Haustveit
Aslak L. Helleve
Aslak T. Helleve
Jan Kåre Henriksbø
Kåre Herdlevær
Kåre Herfinndal
Robert Hermansen
Kjartan Hernes
Torolv Hesthamar
Grethe Nina Hestholm
Marit Hjartåker
Gudrun Hjelle
Kåre J. Hole
Morten Holmefjord
Karl Johan Holmås
Karl Hope
Sverre Hope
Kjetil Husdal
Kari Johanna Håheim
Sniolvur Joanesarson
Randi Jåstad
Åse Marit Kalhovd
Inger Lise Kippersund
Marit Klette
Ståle Kolbeinson
Trygve Kråkevik
Leif S. Kvinge
Torfinn Langelid
Kristin Laupsa
Haldor K. Lid
Lars Gunnar Lie
Åsmund Lien
Margunn Lillebø
Jon Lund
Arne Kvalem Lunde
Marit Merete Lunde
Tjerand Lunde
Einar Lygre
Tore Lyssand
Torstein Løning
Erling Løseth
Åslaug Mjøs
Olav Mjånes
Kristi Ytredal Moe
Ann-Kristin Molde
Sigvald Monstad
Olav K. Morken
Ola Mykkeltveit
Einar Myster
Amund Måge
Nils N. Nesheim
Arne Nilsen
Else Leirvik Nistad
Øyvind Nitter
Randi Nordjord
Åshild Nordstrand
Susann Ohnstad
Johannes Opeland
Aud Oppedal
Anfinn Otterå
Arne Ovretveit
Astrid Reigstad
Jens Reisæter
Inger-Johanne
Rossebø
Kaare Rundhovde
Solveig Røen
Håkon Sagen
Lars K. Sandven
Torstein Sausjord
Heidi Seilfaldet
Liv Asgjerd Sheer
Torbjørg Sjøberg
Eli Skeie
Gunvald Inge Skeiseid
Gunnar Skirbekk
Øystein Skjæveland
Harald Skorpen
Olav Skram
Oddvar Skre
Randi Skurtveit
Marie Skålnes
Hermund Slaattelid
Torfinn Slettebø
Jostein Småbrekke
Margrete Sognefest
Asbjørn Solberg
Harry Solberg
Jan Oddvar Solli
Olav Soltveit
Magnhild Steine
Gerhard Inge Storebø
Edith Stusdal
Rolf Sigmund Sunde
Ogmund Sunnevåg
Marit Sæle
Liv Kari Søyland
Erling Thu
Erling Toft
Arne Tokheim
Johan Torekoven
Torgeir Torvik
Håkon Træland
Harry Tunestveit
Knut Tveitnes
Kristen Underdal
Brynhild Utne
Rigmor Nesheim
Vaular
Kari Langklopp
Veland
Berit Vatne Vik
Erling Vikesland
Gry Vikesland
Åslaug Vikør
Inger B. Vikøren
Kari Vogt
Gustav Wiik
Leif Øie
Gunvor Øvregård
Reidunn Øvretvedt
Einar Øyre
Kjell Gunnar Ådnanes
Olav Ånneland
Magne Århus
Solveig Åsvang
KARMSUND MÅLLAG
Solveig Eidhammar
Anne-Ma Eidhammer
Lars Eikehaugen
Jonn Eikeland
Eivind Moi Eikje
Synneva Flesland
Signy Fludal
Tone Randi Frette
Kirsten Grunnaleite
Lars Grønstad
Torill Borge
Horneland
Jan Erik Karlstveit
Arne Langåker
Kyrre Lindanger
Solveig Lunde
Paul Mølstre
Borghild Sævereide
Prestegård
Geir Ragnhildstveit
Helga Reinertsen
Askild Rullestad
Trygve Sandvik
Svein A. Strømme
Arne Vevatne
Ingolv Vevatne
Åsmund Vinje
Ole Dag Østhus
Ola Øverland
NAUMDØLA OG
NORDLAND MÅLLAG
Åslaug Arnesen
Odd Eidshaug
Kjell Nyland
Inger Straume
NORDMØRE MÅLLAG
Jon Kristian Aune
Anne Grete Witzøe
Botten
Styrkår Brørs
Eva Susanne Bårdseth
Arild Drøivoldsmo
Brita Fladvad
Rakel Flå
Odin Hals
Johan Sigmund
Heggum
Johannes Klaksvik
Jorunn M. Kvendbø
Nils Tore Leivdal
Albert Lervik
Ingrid Lysberg
Tor Mogstad
Finn Gunnar Oldervik
Henry Opland
Håkon Børset Sæther
Kari Sæther
Ola Wågbø
Randi Ås
ROGALAND MÅLLAG
Kjell Aambakk
Sigmund Andersen
Vidar Austvik
Lars Bakka
Wenche Berg
Bjarte Birkeland
Konrad Bråtveit
William Bue
Marta Bø
Olav Bernhard
Ekerhovd
Svein Eldøy
Anders B. Erga
Knut Falk
Anne Marie Fisketjøn
Solveig Moe Fisketjøn
Oddvar Flatabø
Johan Flem
Kåre Flokenes
Jon Fosså
Ingrid Gjesdal
Sigve Gramstad
Ranveig Gudmestad
Oskar Gusevik
Kåre Hagen
Sigurd Hagen
Kari Ingfrid Hatteland
Lidvor Hatteland
Marit Hauge
Håkon Haus
Marit Hegland
Rasmus Hetland
Tom Hetland
Oddrun Hidle
Liv Hobberstad
Magne O. Hope
Terje Håland
Carl Aasland Jerstad
Tore Joa
Sverre Johnsen
Odd Jørstad
Ellen Harboe Kleppa
Georg Løvbrekke
Sofie Meling
Sigrid Myhre
Bjarne Nevestveit
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Nynorskbøker til venterommet
Er du lei av å måtte ty til eit
vekeblad for å korte ned ventetida på legesenteret? Om du
vil, kan du no finne deg ei bok
i hylla på venterommet. Gloppen Mållag har nemleg gjeve
fleire nynorske bøker i gåve til
legesenteret.
– På eit styremøte i mållaget
Ingvar Olimstad
Inge Oltedal
Kirsti Oltedal
Åshild Osaland
Trygve Gjæver Pedersen
Svein Risa
Ole Bjørn Rongen
Audun Rosland
Magne A. Roth
Rolf Salte
Bergljot Selvåg
Jostein Selvåg
Kari Solberg
Eldrid Solheim
Tom Soma
Torgeir Spanne
Jon Stangeland
Audun Steinnes
Odd Sigmund
Sunnanå
Einar Sæland
Jorunn Søyland
Svein Kåreson Søyland
Ragnar Time
Bodil Tjeltveit
Kurt Tunheim
Dorthea Tveit
Jone Vadla
Sigbjørn Varhaug
Leidulf Vinningland
Ellen Kristine Wiig
Oddveig Åm
ROMSDAL MÅLLAG
Dagrun Gjelsvik
Austigard
Henning Austigard
Marit Bergheim
Kristine Eidhamar
Aksel Frafjord
Gunvor Gammelsæter
Einar Gridset
Eivind Hasle
Tor Kvadsheim
Aud Åshild Moen
Kåre Vold
SOGN OG FJORDANE
MÅLLAG
Inga Aaberge
Karstein Aaberge
Kåre Aaberge
Oddvar Almenning
Ragnhild Anderson
Brita Balevik
Olaug Marie Bjelde
Erling Bjergene
Jakob Devik
Elin Petra Ryssdalsnes
Dombestein
Dagrunn Dvergsdal
Tryggve Dyrvik
Bjørn Eide
Tor W. Eikemo
Annbjørg Eikenes
Arne Eldegard
Hans Engesæt
Dag-Erik Eriksmoen
Ragnhild Bell Espeseth
Ståle Fitje
Johannes Flaten
Hans Fossøy
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Einar Gautefall
Borghild Guddal
Gunn Marit B
Haugsbø
Ragnar Hove
Else Kristine Husabø
Liv Husabø
Nils Husabø
Sverre Indrehus
Liv Janne Kvåle
Magny Kårstad
Gunnhild Larsen
Jon Ove Lomheim
Lars Lotsberg
Rune Lotsberg
Luster Sparebank
Reidar Mardal
Terje Moe
Kjell Magnar
Myklebust
Knut Ole Myren
Sunneva Myrvoll
Brynhild Norstrand
Stein Næss
Per Scott Olsen
v. Olfert Øvrebø Radio
Luster
Jon A. Ramstad
Oddbjørn Ramstad
Signe Marie Rønnekleiv
Bjørn Rørtveit
Steinar Røyrvik
Karoline Råd
Magnhild Sagosen
Inger Marie Sande
Marta Kari Schawlann
Bjarte Sindre
Leif Alfred Skaar
Johan Andreas Solheim
Ola Magne Strand
John Støyva
Karsten F. Sunde
Hans Mark Svedal
Rune Sviggum
Gunnhild Systad
Reidar Tveit
Borgny Ulltang
Johan Varlid
Marianne Øren
Liv Østrem
SUNNMØRE MÅLLAG
Margaret Alme
Kristian Almås
Åsmund Arne
Frode Følling Birkeland
Jarle Bortne
Oddhild Brandal
Ida Brudevoll
Ole Arild Bø
Tore K Dahl
Per Dimmen
Jostein Drabløs
Jorunn Drønen
Oddrun Eidem
Liv Eikrem
Ståle Eikrem
Jens Kåre Engeset
Reidulf Frøysa
drøfta vi for ei tid sidan at der er
så lite å lese på venterommet på
legesenteret. Mållaget har delt
ut nynorske bøker til barnehagane i kommunen, og så kom vi
på at vi kunne gje ein del bøker i
gåve til legesenteret, seier Elfrid
Rauset, leiar i Gloppen Mållag til
avisa Firda Tidend.
Øystein Grønmyr
Frode Guldal
Aashild Haugland
Haram
Johs. G. Hareide
Severin Haugen
Sylvi Gulla Hovdenakk
Astri Hunnes
Ove Kaldhol
Jørund Kile
Helga Kirkebø
Jakob O. Kjersem
Gunnar Kjøde
Terje Kjøde
Aud Langlo Kongsnes
Gunvor Krogsæter
Liv Kari Krøvel
Marit Kvammen
Synnøve Langva
Else Løndal
Idar Mjånes
Josten Nedrelid
Lars Omenås
Kåre Sigmund Opsahl
John Osnes
Britt Oterholm
Petra Pilskog
Gudveig Rogne
Torleiv Rogne
Greg Rotevatn
Gunder Runde
Olga Støylen Runde
Mads Ryste
Jarle Solheim
Ivar P. Stige
Gudrid Tandstad
Per Svein Tandstad
Ellen Hellebostad Toft
Arne Uggedal
Randi Flem Ulvestad
Eldrid Vik
Sveinung Walseth
Bjarne Wærdahl
Knut Ytterdal
Bernt G. Øye
Kjell Arne Årseth
TELEMARK MÅLLAG
Robert Anderson
Svanaug Astrup
Øyfrid Garborg
Sande Aufles
Gjermund O. Bakke
Eva Bergø
Jon Bjones
Åse Bratland
Kari Skoe Bø
Sigrid Bø
Olav Rune Djuve
Knut Espelid
Olav Felland
Sigrid Fonnlid
Anne Karin Funner
Hans Magne Gautefall
Lavrans Grimstveit
Mona Grønnerud
Knut T. Haugen
Oddvar Haugland
Ingebjørg
Haukelidsæter
Jarle Helle
Johnny Hofsten
– Men sjølv om dette er
bøker, har vi lagt vekt på å finne
kortare tekstar som ein kan
rekkje å lese medan ein sit og
ventar på å sleppe inn til lege.
Vi har naturleg nok ikkje valt ut
romanar, seier Elfrid Rauset.
I gåvepakken ligg ABC-boka
til Olav H. Hauge, «Sunniva og
Lars Holmås
Ragnhild Hovda
Jon Ingebretsen
Halvard Jansen
Bjarne Jordstøyl
Konrad Juveli
Åse Klakegg
Gunstein Lande
Guri Ness
Lars Nevestveit
Toril Nicolaisen
Ellen Bojer Nordstoga
Jakob Olimstad
Birger Risnes
Håvard Russnes
Børre Rønningen
Endre E. Sandland
Martha Holt Skarelven
Per Skaugset
Gunvor Solberg
Jon Solberg
Margit Ryen Steen
Olav Stranna
Anne Marie Tveit
Kari Tveit
Ingebjørg Helkås Vaa
Synnøve Vellene
Einar Versto
Kari Veum
Alv Vik
Hans Ødegård
Halvor Øygarden
Sverre Åsen
TROMS OG
FINNMARK MÅLLAG
Astrid Bondevik
Terje Christoffersen
Terje B. Dahl
Ørjan B. Dahl
Vidkunn Eidnes
Karl Ragnar Engstad
Erlend Fjose
Eldbjørg Gjelsvik
Kjell Arnt Labukt
Sigrun Lunde
Magnar Mikkelsen
Ole Edgar Nilssen
Rønnaug Ryssdal
Gunn Utkvitne
TRØNDERLAGET
Svein Aarnes
Egil Ingvar Aune
Kjell Bardal
Ivar Berg
Karl Ove Bjørnstad
Grete Oddveig Holen
Buhaug
Gerd Helene
Christiansen
Dagfinn Dahl
Anne Eldevik
Bjarne Espås
Ola Stuggu Fagerhaug
Tore Fagerhaug
Helge Fiskaa
Anders Gjelsvik
Magnhild Gravdal
Andreas Hagen
Harald Hernes
Jorun Mehlum
Sverre Mikal
Myklestad
Magne Måge
Jenny Nyvik
Solveig Otlo
Helge Raftevold
Jostein Rekstad
Anna Dorthea
Remhaug
Kristian Risan
Narve Rognebakke
Helge Røyseng
Ragnhild Saur
Anne Kristine Bolme
Selnes
Rutt Olden Skauge
Bergliot Skei
Oddny Pauline Skeide
Olav Slapgard
Jan Solberg
Harald Solstad
Arvid Henry Staupe
Asbjørn Steen
Eiliv Størdal
Erling Syrstad
Jan Sørås
Kirsten Tagseth
Arnkjell Tingstad
Per Inge Venås
Jarle Vingsand
Anne Kristin Grøn
Wanvik
VALDRES MÅLLAG
Geirtrud Marie
Liv Bang
Gunnar Belsheim
Olav Gullik Bø
Randi Før
Ingunn Hommedal
Bjørg Lerhol
Per Lykkja
Olav L. Skattebu
VEST-AGDER MÅLLAG
Roald Andersen
Gunvald Bauge
Kjell Byremo
Jan Engervik
Åse-Berit Fidjeland
Hallgeir Furnes
Anna Gravelsæter
Asborg Handeland
Magne Heie
Bjarne Herstøl
Olav Hoftuft
Åse Holmen
Theodor Hovda
Alf Georg Kjetså
Olav Arne Kleveland
John Lauvdal
Oddvar Moen
Laurits Repstad
Ronny Rognhaugen
Svein Slettan
Asbjørn Stallemo
Nils Harald Stallemo
Kaspar Stordrange
Alf Helge Vige
Gunnar Vollen
Alf Johan Øvland
Ivar Åmlid
Besten» av Einar Gimmestad,
små leksikon og bøker om dei
gjenkjennande figurane Bø og
Bæ.
– ABC-boka måtte vi berre
ta med fordi Olav H. Hauge
har skrive eit dikt om Hyen. Sjå
berre under bokstaven Y.
YRKESMÅLLAG
Bergfinn Aabø
Anders Askeland
Erlend Bakke
Kåre Belsheim
Ingvild Bryn
Kjellfrid Bøthun
Bjørgulf Claussen
Knut O. Dale
Bjarne Dåe
Anne-Marie Botnen
Eggerud
Lars Ola Eide
Arne Ekeberg
Per Engene
Torgeir Engstad
Else Fossgard
Haldor Fykse
Knut Gjelland
Arne Gjeraker
Kristian Hagestad
Øystein Havrevoll
Johannes Havstad
Audun Heskestad
Norvald Hestholm
Helga Hjetland
Grete Oline Hole
Eirik Holten
Olaug Husabø
Olav Høgetveit
Olav Kuvås
Anne Lognvik
Sylfest Lomheim
Kjell Harald Lunde
Martinus Løvik
Lars Kolbjørn Moa
Næringsbedet
i Vatlandsvåg
Norsk Plan as
Arild Nundal
Inger Skretting Opstad
Pål Morten Paulsen
Einfrid Perstølen
Hugfrid Raaheim
Ingfrid Rasdal
Frode Ringheim
Henning Leiv Rivedal
Magnus Robberstad
Arnlaug Skjæveland
Per Skjæveland
Kjell Snerte
Ingebjørg Sogge
Oddmund Svarteberg
Arve Sæbø
Lars Helge Sørheim
Bent J. Tandstad
Jakob Thingnes
Turid J. Thune
Hans Olav Tungesvik
Birger Valen
Ottar Vandvik
Torgils Vågslid
Aa. Bjørgum Øwre
ØSTFOLD MÅLLAG
Ole Johan Bjørnøy
Kåre Kjelkenes
Arne Kvernhusvik
Randi Larsen
Inge Monefeldt
Gunnar Ottne
Nytt om
nynorsk
«Nytt om nynorsk»
vert sendt ut som
elektronisk nyhendebrev kvar tredje veke.
Alle som ynskjer det
kan ta imot denne
e-posten. Det kjem
til nye kvar veke og
det er om lag 350
som mottek nyhendebrevet. «Nytt om
nynorsk» er nyttig for
alle som er aktive i eit
lokallag eller berre
ynskjer å følgje med
på kva Noregs Mållag
er oppteke av. Meld
deg på via nettsidene
www.nm.no eller send
e-post til [email protected]
nm.no
Noregs
Mållag
på Twitter
Noregs Mållag er på
Twitter. På dagen 125
år etter jamstellingsvedtaket i Stortinget
fekk vi eigen twitterkonto.
I skrivande stund er
det 160 følgjarar av
Mållaget. Følg oss
gjerne på @noregsmallag
NM på
Facebook
Vi har vore på Facebook i nokre år. Det
kjem jamt til nye
vener, og i skrivande
stund er det 1363 som
er vener av Noregs
Mållag på Facebook.
Sjå innom sida og få
med deg siste nytt,
med kommentarar og
liknande.
Nær 60 000
artiklar
Oppslagsverket på
nynorsk er no på same
nivå som det bokmålsWikipedia hadde i 2006.
Nynorsk Wikipedia
vart starta i juli 2004.
No nærmar nettstaden
seg 60 000 artiklar, trass
i at mange nynorskbrukarar ikkje veit om at
dei har eit alternativ til
bokmålsversjonen.
23
Finsk prisvinnar på norsk
kleiva
Anna Kleiva
Snakk om: yr!
Ei natt i Bergen, der ein vaknar av at det bles litt vel
mykje inn mot persiennene. Men idet ein klatrar
ut av senga for å lukke vindauget, oppdagar ein at
vinden er heilt varm, at det framleis er sommar
ute. Ein morgon i Bergen, der ein vaknar til den
same konstante temperaturen. Og den særeigne
kjensla av å sleppe persiennene ned att, fordi sola
skin rett inn på dataskjermen, og akkurat i dag er
ein faktisk nøydd til å sitje inne med dataskjermen. Sitje og godsnakke med sjølvdisiplinen sin.
Eg lurer av og til på om det er noko med meg, om
det berre er eg som er spesielt glad i det ukvardagslege (visse har hevda det). I alle fall sit eg her
i nok ein sein sommarmånad og kjenner meg litt
halvfull. Altså halvfull på sommar. Han kunne
godt halde fram enda lenger! Men Bergen møter
meg med kvardag: forelesingar og ein kompis
som har rukke å finne seg ein sommarflørt sidan
eg såg han sist! Kven er det som får til sånt på 1
½ månad eigentleg? Eg ventar kanskje ikkje på
summer lovin, happen so fast lenger – men kvar
vart det av f.eks. dei gloheite kveldane framfor tven heime i Gudbrandsdalen? Eller Ferieturen?
Det er nettopp dette som er så idiotisk med sommaren. Ein går rundt i juni og bles opp ei stor boble
av ei årstid. Vel, eg kan godt fortelje kva som
skjedde med Ferieturen. Han vart sett på sparekonto fordi det var så lite pengar der inne. Og dei
gloheite kveldane? Det var ikkje så mange av dei;
eg var kanskje bortreist eller skulle tidleg opp på
jobb dei gongene dei dukka opp. Og det er jo ei
lita norsk forbanning dette, at vi alltid trur sommaren skal vere tre månader med sol (kanskje éi
veke regn). Slik var det nemleg før. Alle veit at det
var sol kvar dag i sommarferien før. På 90-talet.
På 80-talet. På 50-talet, heilt bombesikkert.
Sommaren 2010 derimot, var ein moderne sommar.
Dvs ein sommar då avisartiklar om utandørsarrangement brukte 1/3 av plassen på å referere
kva vêr yr.no varsla. yr.no tok feil. Alle vart sure
på yr.no (så sure at Dagsrevyen måtte lage eit
innslag der ein av meteorologane deira fekk vere
gjest, og forklare kvifor det var så vanskeleg å
spå vêret akkurat i sommar). Og dette er ikkje
eit reaksjonært innlegg i klimadebatten; eg trur
vêrforholda er i endring. Dette handlar heller
om at vi, ved hjelp av blant anna yr.no, trur vi
kan kontrollere sommaren.* Visst har det vore
vêrmelding på tv til alle tider, men time-for-timevarsla på yr, som ein kan sjekke på iPhonen når
som helst (og som stadig endrar seg!), er meir
tilgjengelege. Så kan ein sitje på puben, og dyppe
tre ansikt og heile samtalen ned i ein liten brønn
av ein skjerm. Der nede planlegg ein ei solrik
utflukt dagen etter – medan den verkelege verda
gir regn og sjokkerte miner.
Ikkje berre eg, men heile Noreg, er ein einaste kosesjuk klem rundt sommaren. Det er jo ikkje så
rart, vi har så lite varme, stakkars oss. Men kva
skal vi eigentleg med sommaren om han berre
går føre seg på Internett? Om vi berre forheld oss
til det vêret skjermen viser, ikkje himmelen?
Eg kastar alt eg har i hendene, går ut i sola, håper på
regn i morgon (ljugarkors).
* Andre ting vi håper å kontrollere: menneska rundt
oss. På mobilradar.no kan du «posisjonere menneskene du bryr deg om ved hjelp av avansert
mobiltekonologi – og få deres posisjon avmerket
på et 3D-kart.»
24
Det er ikkje ei kvardagshending
at ei finsk barnebok blir gitt ut i
norsk omsetjing. Dermed er det
grunn til å leggje merke til EskoPekka Tiitinen: Ulltoppane, omsett av Liv Hatle, utgitt på Bokvennen forlag i år. På finsk kom
boka først ut i 2008, og ho har
sidan fått den høgthengande Finlandiaprisen.
Eg-forteljar i teksten er
15-åringen Eino. I første kapittel
fortel han om røtene sine i Karelen, og språkvanskar den første
tida i byen der familien no bur.
Men røtene er sterkare enn problema. Eino gjer seg nokre tankar
om arven han ber på frå tidlegare
generasjonar, og mora fortel om
overlevingsevna i slekta, der ein
surdeig «har fylgt slekta i meir
enn to hundre år»(34), og «surdeigen berga oss» (s.st.).
Snart kjem ei anna historie i
framgrunnen og blir den sentrale
handlinga: Eino og tre kameratar – to gutar og ei jente – finn
ut at dei vil starte eit band. Første
oppdrag får dei alt før bandet har
hatt si første øving, da lokallaget
av Raudekrossen ber dei kome på
julefesten deira og spele.
Bandet blir stifta i byen, der
Ulltoppane
Esko-Pekka Tiitinen
Bokvennen forlag, 2010
barnebok
ungdomane har alt dei treng av
moderne utstyr; tekstmeldingane
på mobilen flyg snøgt fram og
tilbake mellom dei, og heime ser
dei ein DVD om Raudekrossen
og grunnleggjaren Henri Dunant.
Dunant blir førebiletet for dei, han
som midt i krigen kunngjorde at
«alle var brør, at ingen var fiendar» (78). Bygd og by, gamalt og
nytt blir stadig kopla saman, og samankoplinga pregar den kreative
prosessen. Også det framande og
det heimlege møtest; ungdomsband finst overalt i verda, ofte
med utfordrande namn og klede,
men desse ungdomane kallar seg
Ulltoppane og har svære ullsokkar på hovudet som kostyme.
Men for Eino meir enn dei an-
dre tek det tid å finne ut kva det
inneber å ha Henri Dunant som
ideal. Samarbeidet i bandet trugar
med å bryte saman da Eino gir uttrykk for ambisjonar om å skilje
seg frå massane og vere best av
alle. Dei tre andre protesterer, og
dei får tukta Eino for overmennesketankane hans. Andre motsetningar ser vi ikkje; hos dei vaksne
i heimane og på skulen møter dei
samstemt oppmuntring.
Vi følgjer øvingane gjennom
dei få vekene fram til festen, med
stadig nye versjonar av tekstar og
melodiar. Einos første utkast til
grunntekst handlar om fire nyfødde barn, og vi skjønar at spedbarna svarar til medlemene av det
nyfødde bandet. Motivet nyfødde
foreldrelause barn blir utbrodert
i stadig nye versjonar, og her kan
boka verke både langdryg og poenglaus. Dette er ei barnebok,
men kor mange barn blir fanga
inn av førestellingar om navlestreng eller spedbarn i stellebag?
Spenning og dramatikk er for det
meste fråverande, og handlinga
fram mot konserten kan lenge
verke nokså spinkel. Men humor
i replikkane og i Einos tankar finn
vi rikeleg av, i fantasifulle og sprelske innfall.
Lunden gjer Shakespeare lettar
Den kjende amerikanske litteraturteoretikaren Harold Bloom
hevdar at Shakespeare står heilt i
sentrum av den vestlege, litterære
kanon. Og det er vel eit synspunkt
det er vanskeleg å vere usamd i.
Difor er det gjevt at versforteljinga
Venus og Adonis (1593) no endeleg finst på norsk.
Kåre Lunden er mest kjend
som historikar, men har òg omsett den engelske mellomalderdiktaren Geoffrey Chaucer. Og no
har han brynt seg på ein storleik
som William Shakespeare (15641616). Så her debuterer han altså
som Shakespeare-omsetjar. Merkeleg nok var òg Venus og Adonis
Shakespeares debut på prent. Saman med The Rape of Lucrece var
dette dei einaste verka han sjølv
lèt prente.
I Venus og Adonis rører me
oss i mytens rike, og som så ofte
tek Shakespeare utgangspunkt i
velkjende kjelder, ikkje minst frå
den romerske diktaren Ovid, frå
hans Metamorfosar, Bok 10. Men
karakteristisk nok diktar Shakespeare vidare på forteljinga, og på
avgjerande punkt er det fleire avvik frå Ovid. Dette er handlinga,
kort fortalt:: Kjærleiksgudinna
Venus forelskar seg i den vakre
ynglingen Adonis, men Adonis er
meir oppteken av sitt virke som jeger og avviser standhaftig Venus'
amorøse tilnærmingar: «Er du så
stridlynd, stålhard som stein?»,
bryt ho ut. (s.13). Handlinga bølgjer att og fram i vakre, biletrike
vers, og vert driven fram av kjær-
Venus og Adonis
William Shakespeare
Omsetjing og etterord
ved Kåre Lunden
Aschehoug, 2009
lyrikk
leiksdramaet mellom Venus og
Adonis, mellom Venus' desperate
framstøyt, og Adonis' forsøk på å
vri seg unna. Det heile endar på
tragisk vis – under jakt vert Adonis til slutt drepen av eit villsvin.
Og sorgfull trekkjer Venus seg attende til si gudeverd: «Slik trøytt
av verda går ho hastig bort».
Sjølv etter elizabethanske forhold må diktet ha vore noko vågalt, men det var skrive for eit
aristokratisk miljø som sette pris
på den burleske komikken som
òg til fulle finst i diktet. I etterordet legg Lunden stor vekt på
dei omsnudde kjønnsrollene –
kvinna som den aktive part – og
på kjønnsleg ambivalens.
Det er liten tvil om at det er
ei gedigen oppgåve Lunden har
gjeve seg i kast med. Venus og
Adonis er halden i ei streng bunden form: Diktet er på heile 1194
verslinjer, delt inn i strofer på 6
vers med enderim, i mønsteret
ababcc. Versemålet er femfota
jambisk, altså trykklett og trykktung staving, og kvar linje har ti
slike stavingar. Og det seier seg
nesten sjølv at det er umogleg å
halde på alle desse formgrepa i ei
overføring til eit anna språk. Omsetjaren må gjere nokre val. Anten
må han eller ho prøve å halde på
enderimet og soleis ofre mykje av
den opphavlege meininga, eller
han eller ho må ofre enderimet og
halde på rytmen og den opphavlege meiningen.
Lunden har valt det siste alternativet; han har gjeve opp enderimet, men prøver å halde på den
femfota, jambiske rytmen. Dét
maktar han ikkje alltid heilt, av
grunnar han har gjeve godt greie
for i etterordet.
Soleis kling første strofe i Shakespeares original:
Even as the sun
with purple-coloured face
Had ta'en his last leave
of the weeping morn,
Rose-cheeked Adonis hied him
to the chase.
Hunting he loved, but love
he laughed to scorn.
Sick-thoughted Venus
makes amain unto him.
And like a bold-faced
suitor 'gins to woo him.
Og så Lundens omsetjing:
Då sola
med sitt purpurraude kinn
til gråtfull morgon
hadde sagt farvel,
Adonis, raudleitt,
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Mot slutten har boka sterk stigning. Under den siste øvinga kjem
Tom, ein av bandmedlemene, med
eit bidrag som har ei heilt anna
tyngd enn tekstane dei før har
øvd på. Tom er opphavleg afghanar, no adoptert i Finland. Han er
verkeleg foreldrelaus, og songen
viser at han veit mykje om krig og
naud. Den lange og velformulerte
songen hans er ei sterk oppleving
for dei tre andre, først her blir
bandet født for alvor; dei er «som
nye menneske» (119). Songen blir
gjentatt på konserten, og vekkjer
stor applaus. Toms song sameiner
det nære, heimlege og det fjerne,
og gjer Dunants likskapsideal og
fredsideal nære og levande. Om
bandet lenge har verka meir enn rimeleg barnsleg, viser slutten at det
har gått gjennom ein mogningsprosess.
Eg kjenner ikkje originalteksten,
men Liv Hatles språkføring – ikkje
minst i dikt og songar – verkar livfull og sikker.
Målgåver
til å servere
—
—
Åsfrid Svensen
—
—
re å lese
skunda seg til jakt
som var hans liv;
men kjærleik skydde han,
då hugsjuk Venus
hastar til hans sti,
og lik ein vågal friar
talar ho:
Det er kanskje noko uheldig at
Lunden ikkje har prøvd å halde på
parallellismen i fjerde vers, «Hunting he loved, but love he laughed
to scorn». Slike retoriske og smykkande grep er eit særmerke for dei
elizabethanske diktarane; liknande
grep vart også nytta av John Donne,
Shakespeares samtidige. Lundens
versjon vert dessverre bleikare.
Fleire av dei formskapande
grepa som Shakespeare nyttar forsvinn altså i Lundens versjon, til
dømes enderima, den faste rytmen
og i stor grad også parallellismar
og allitterasjon – altså dei gjevaste
ingrediensane i den bundne forma.
Kva tilbyr Lunden som erstatning
for dette? Som han seier i etterordet, vert det ei slags omdikting til
det såkalla blank verse, altså urima
jambisk pentameter. Mykje av den
språklege, musiske magien forsvinn, men likevel står det mykje
fint att. Shakespeares engelsk er
krevjande, biletrik og differensiert.
Lunden gjer Shakespeare lettare å
lese, og han har godt nok poetisk
gehør til at utgivinga let seg forsvare.
Kjetil Berthelsen
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Til barnehagekampanjen:
stk. kaffikrus (2008)
Svart dekor og gulltekst.
Kruset er nytrykk av jubileumsserviset.
Det går mangt eit menneske og ser
seg fritt i kring for Ivar Aasens skuld
Tarjei Vesaas 1950
stk. tekrus med skål (2008) kr 150
Svart dekor og brun tekst.
Nynorsken kviskrar: Dette går ikkje an.
Kristin Auestad Danielsen,2007
— stk. TIPSHEFTE som gjev god lese-
start med gode tips til nynorske
barnebøker. 16 sider. Gratis!
stk. frukostasjett (2008) kr 100
Svart dekor og brun tekst.
Nokon må elske ordet og reinske bort
ugras der det gror. Nokon må bruke ordet. Berre ved bruk blir det vakkert.
Marie Takvam, 1987
stk. tekrus med skål (2007) kr 120
Oransje dekor og svart tekst.
OSS, RETNING Eg veit ikkje kvar vi skal.
Men eg gler meg medan vi kjem dit.
Ann Kavli, 1996
— stk. FLYGEBLAD til dei tilsette:
«Gjennom ord blir verda stor»kampanje for nynorsk i barnehagen. 4 sider. Gratis!
til å markere
— stk. FLYGEBLAD til foreldra:
Medlemskap i gåve: Kjenner du nokon
som burde ha vore med i Mållaget?
Gje dei medlemskap i gåve! Dette
kostar 200 kroner.
«Gjennom ord blir verda stor»kampanje for nynorsk i barnehagen. 2 sider. Gratis!
JA TAKK,
eg tingar:
— stk. PC-HYLSTER med slagordet
Mange røyster – felles mål. Storleik:
15". Kr 150
— stk.
MEDLEMSBEVIS som eg kan gje
vekk i gåve. Kr 200
— stk. Slepp nynorsken til-JAKKE-
— stk.
MERKE. Kr 10 (kr 50 for 20 stk)
— stk.
REFLEKSBAND til å slå rundt armen eller foten for å vere tryggare i
trafikken. Med logo og slagord: Mange
røyster – felles mål. Kr 20
— stk.
FRIMERKEMAPPER frå Posten
med førstedagsbrev med frimerket
som Posten laga i høve hundreårsjubileet. Kr 50
ord blir verda stor». Gratis for
inntil 20 jakkemerke!
— stk. RULLEBANNER:
«Gjennom ord blir verda stor».
2 meter høg. Kr 500
— stk.
PARAPLY (kan slåast saman).
Kr 100
Hugs at vi går fort tom
for somme artiklar! Det
er såleis ikkje sikkert at
du får alt du tingar.
— stk.
VILJEN TIL SPRÅK av Ottar
Grepstad. Kr 200
— stk.
NØKKELRING, kvar av ringane
kan takast av. Fin om du treng å dele
nøkkelknippet. Kr 75
— stk. Takk, Ivar Aasen-JAKKEMERKE.
Kr 10 (kr 50 for 20 stk)
Ting ved å sende e-post
til [email protected], ringje 23 00 29 30,
fakse til 23 00 29 31 eller ved å gå inn
på www.nm.no. Du kan også sende i
posten. Porto kjem i tillegg.
PARAPLY med trehandtak. Svart
med kvit logo og slagord: Mange
røyster – felles mål. Diameter om lag
1 meter. Kr 100
— stk. JAKKEMERKE: «Gjennom
Namn:
Adresse:
Postnr.
Poststad:
25
fire på gata: Kva er a) trusetrøye, b) bukbøy? Har du andre framlegg til norske ord som kan erstatte eit engelsk?
Framhald av Fedraheimen og Den 17de Mai
kr 1,00 pr. stk.
Alle prisar er eks. mva. Ved lysing
i fleire nummer kan vi diskutere
særskilde avtalar.
Stoffrist nr. 5 – 2010:
25. oktober 2010
Foto: Grace Bryn
Foto: Norsk filminstitutt
kr 9,00,–/mm
kr 0,50,–/mm
45 mm
kr 4 000,–
kr 7 000,–
kr 12 000,–
Foto: Erlend Aas
Annonsar:
Annonseprisar:
Tillegg for tekstside:
Spaltebreidd:
Kvartside:
Halvside:
Heilside:
Tillegg for fargar
Ilegg til avisa:
Foto: Det norske Samlaget
Prent: Nr1Trykk as
Opplag: 12 000
Abonnement: Kr. 250,– per år
Ola By Rise,
: assisterande landslagstrenar, Norge A
Aina Basso,
: forfattar
Nina Refseth,
: filmdirektør
Nana Rise-Lynum,
: barnebladredaktør
Tippar bukbøy skal erstatte situps,
men det er eit dårleg teikn når
nyordet er så rart at ein må gjette.
Trusetrøye er endå verre; kanskje
singlet? Langt frå blinkskudd her.
Forslag til nye ord har eg ikkje
på strak arm. Men ein gåtur her
i Reykjavik minner meg på kor
flinke islendingane er til å verne
om språket sitt, og vere kreative
på ein smart måte.
Skal vi sjå! Eg trur at
trusetrøye er det same
som body. Bukbøy er vel
kanskje situps? Andre
ord som kan erstatte dei
engelske? Nei, no kjem
eg kjem berre på slike
som finst, men sjeldan
er i bruk: husvogn, snøbrett, (bok- og blad-)
bunad.
Trusetrøye – kan det vere
body? Bukbøy – situps?
Sjølv om skrømtskrivar
sikkert er etablert, er det
mitt beste framlegg, eg
kjem ikkje på anna i farta.
Men mitt første innfall er at trusetrøye det må bety body. Bukbøy
må vere sit-ups – noko eg stadig
driv med :-). Akkurat no kjem eg
ikkje på noko, men eg ber Språkrådet om å kome med framlegg til
norske ord så fort eit engelsk ord
eller uttrykk blir registrert brukt.
No er eg så van med både body
og sit-ups at eg neppe byter dei ut
med norske ord.
NOREGS MÅLLAG
Tilskrift: Boks 474 Sentrum,
0105 OSLO
Telefon: 23 00 29 30
Telefaks: 23 00 29 31
E-post: [email protected]
Kontoradresse:
Schweigaardsgt. 16
Bankgiro: 3450.19.80058
Leiar: Håvard B. Øvregård
mobil: 917 73 157
[email protected]
Tilsette:
Gro Morken Endresen, dagleg leiar,
tlf. 23 00 29 37, 957 85 560
[email protected]
Magnus Bernhardsen,
organisasjonskonsulent,
tlf. 23 00 29 34,
[email protected]
Berit Krogh, økonomikonsulent,
tlf. 23 00 29 35,
[email protected]
Ingar Arnøy, skulemålsskrivar,
tlf. 23 00 29 36, 975 29 700
[email protected]
Hege Lothe, informasjonskonsulent,
tlf. 57 86 53 60, 926 48 348
[email protected]
Kjartan Helleve, redaktør Norsk Tidend,
tlf. 23 00 29 32, 943 97 998
[email protected]
Else Elise Sætre Bullus,
kontormedarbeidar,
tlf. 23 00 29 30,
[email protected]
Tarjei Vågstøl, IT-medarbeidar,
tlf. 23 00 29 50, 452 31 489
[email protected]
Ikkje berre tøys og tull
I norsk språk er det
et
fritt fram å lage
nye ord. Her er
ny-norsken du
ikkje visste du
kunne bruke.
Trusetrøye, motemolo
og bukbøy – er dette tulølgje
lespråk? Slett ikkje, ifølgje
rar til
Språkrådet. Dei oppfordrar
d
at du seier trusetrøye i staden
for body, motemolo for catwalk
og bukbøy for sit-ups.
– I norsk er det fritt fram å
lage nye ord, forklarar Jan Hoel,
seniorrådgjevar i Språkrådet.
Han arbeider blant anna
med å registrere nye ord og omgrep i norsk.
– Det er ingen ting som er
ulovleg å skrive og det er viktig at nye ord kjem til. Det vi i
Språkrådet ynskjer, er at utanlandske ord enten får norske
avløysarord eller blir skrivne på
ein norsk måte, seier han.
Fullgodt
NORSK MÅLUNGDOM
www.nynorsk.no/nmu
Tilskrift: Postboks 285 Sentrum,
0103 Oslo
Telefon: 23 00 29 40
Telefaks: 23 00 29 31
E-post: [email protected]
Bankgiro: 3450 65 48707
Leiar: Janne-Kristin Svarstad Nygård,
tlf.: 916 16 637, 23 00 29 40
[email protected]
Skrivar: Tone Rossow,
tlf.: 23 00 29 40
[email protected]
www.nm.no
26
– Å skrive motemolo i staden
for catwalk er difor heilt lovleg
i formelle samanhengar, til dømes på norskeksamen, forklarar Hoel.
– Vel å merke må ordet blir
forstått ut ifrå samanhengen.
Men det er fullgod norsk.
Språkmannen gir eit eksempel: ordet «greenkeeper».
– Ingen ordbøker inneheld «heile» språket. «Greenkeeper» er teken frå engelsk,
og viss ikkje det blir erstatta i
daglegtale av eit meir norsk ord
vil dette hamne i ordboka etter
kvart. Her foreslår vi golfgartnar, eit ord som førebels heller
ikkje finst i ordboka.
Kva ord som vinn fram, vil
berre framtida vise.
dri gjennom
gjennomslag, fortel Hoel.
– Det som
skjer når eit nytt
s
fenomen d
dukkar opp, er at det
me eit namn på det.
følgjer med
Sidan svært mange fenom eller dingsar no
men
kjem frå USA, følgjer det med amerikanske
namn,
noko som ofte blir
ståande.
OPPRYDDING: Vi nyttar sjølvsagt
stålstuten når vi skal fjerne uønskte
ord frå språket vårt.
AVLØYSARORD
Forslag frå Språkrådet:
Halloween – graskarkveld
Hacker – datasnok
Peptalk – kveikpreik
Babyboom – babybølgje
Cottage cheese – hytteost
DJ – plateryttar
Eyeliner – augeblyant
Food processor – matmølle
Golden goal – førstemålssiger
Halloween – graskarkveld
Hat trick – trillingmål
Keyboard – tangentfjøl
Push up BH – heve-BH
Surround sound – kringlyd
Tights – trongbukse
Wide screen – breiskjerm
Funne på Internett:
Standupkomikar –
rettoppognedfestlegkar
Serveringsdame –
teskjeikjerring
Podkast – klikksending
Bulldosar – stålstut
– At vi tek inn nye ord etter
som nye dingsar og fenomen
kjem til, er éin av grunnreglane
i språket, forklarar Hoel.
Forslag i søpla
Men mange avløysarord får al-
Cd, harddisk og
stand-up
er døme på ord
d
vi har adoptert.
– Men vi har også eksempel
der norske ord har teke over,
slik som e-post (e-mail), minnepinne (memory stick) og klimaanlegg (aircondition).
Ofte er det derimot ei fornorsking av skrivemåten som
blir resultatet.
– Ta for eksempel «clutsj».
Her har vi foreslått koplingspedal, men ordet er blant anna
for langt til at det kan slå an.
Det engelske «clutsj» fungerer
dessutan mykje betre biletleg
– noko grip rundt som ei klo.
Resultatet er at vi har fornorska
skrivemåten til kløtsj.
Ser til Sverige
Linda Eide, språkglad journalist
kjent frå Norsk attraksjon, trur
avløysarorda har ei framtid.
– Viss folk byrjar bruke
desse orda, så har dei absolutt
ein sjanse. Til dømes vart snøbrett lenge brukt, sjølv om det
no kanskje er på veg litt ut igjen,
seier ho.
Kveikpreik og datasnok er
to av orda frå lista ho trur kan
fungere.
– Kveik er eitt av yndlingsorda mine, så kveikpreik er eit
strålande ord eg vil byrje bruke
med det same. Datasnok fungerer også.
– Korleis må eit avløysar-
ord vere for at det skal bli tatt
i bruk?
– Viss ordet vekkjer eit smil,
trur eg sjansen er større. Eg trur
på oppfinnsame metaforar. I
tillegg må ordet vere attkjennande for kva det skal bety.
– Prøver du byte engelske ord
med ny-norske ord?
– Eg føler ikkje at eg snakkar engelsk sjølv om eg brukar
engelskord. Til dømes seier eg
«keine problem» også, noko
som er tysk. Men viss det er
opplagt at ein må bruke engelske
ord, så er det artig å finne norske ord i staden. Spesielt viss eg
skriv, kan andre typar ord gjere
at folk stoppar opp. Verdsveven
brukar eg ofte for å gjere «Internett» meir høgtidleg.
Eide synest svenskane er flinkare til å bruke skildrande ord.
– Det er trist at lynlås vart erstatta av glidelås. Men i Sverige
heiter det altså blixtlås (blixt =
lyn). Og så seier dei «doatjej» i
staden for korjente («doa», som
å syngje «doa-doa», tjej betyr
jente).
Vegen til ordboka
Tilbake hos Språkrådet blir vi
oppfordra til å lage nye ord.
– Det er ikkje nokon bestemt som fastslår kva som blir
dei nye orda, aller minst oss
i Språkrådet. Det som oftast
skjer, er at gode ord spreier seg
av seg sjølv, seier Jan Hoel.
– Kva med ord som manglar
erstatningsord, slik som «afterski» og «pumps»)?
– Det er berre å lage nye ord.
Om ti år er ordet ditt kanskje
blitt det vanlege ordet og finst
også i ordboka.
Så blir det opp til deg og meg
kva som står i ordboka om ti år.
Men uansett kan vi skrive dei
orda vi vil.
ANDERS MYKLEBUST/NPK
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
sagt sidan sist
puslekryssord for barna
Nedanfor finn du alle orda som skal vere
med i kryssordet til venstre:
Kanskje er det her Frp kommer
til kort. Hagen, Jensen, TybringGjedde & co har aldri forstått det
nynorske bidraget til det norske:
Viktigheten av respekt for annerledeshet, mindretallets krav på vern
mot flertallet.
Ola Borten Moe summerer opp
målsaka i Dagsavisen
Annemor Sundbø utgir i oktober
en ny strikkebok. Den får tittelen
«Norske vottar og vantar. Dyremotiv og andre figurar frå norsk
strikkearv». (…) Boka blir utgitt av
Samlaget og er på nynorsk.
Folkeopplysing
i Fædrelandsvennen
Republikken Vestland er sikkert en
fjern slektning av påstanden om
at dersom Harald Hardråde hadde
vunnet slaget ved Stamford Bridge
25. september 1066, så hadde det
vært nynorsk og ikke engelsk som
ble verdensspråket.
På leiarplass siterer Vårt Land
ein altfor lite nytta påstand
– Mens Stiklestad-spelet har et litt
stivt nynorsk språk er det her et frodig gammeldags språk med keltisk
tilsnitt.
Seier Oddbjørn Hagen
om «Kong Arthurspelet»
på Sandsøy i Møre og Romsdal
Hau, no fær nynorsken ny norm!
Vi festar vilt og skal retta gamle
feil(ar). 60 år med samnorsk – no
problem! Ny tid, ny måte å skriva
mogleg på. Men etter reformrusen
må det koma nokre ålvorsord.
Vanskeleg ikkje å vere samd
med Emil Henry Flakk
i Klassekampen
– Kanskje betyr nynorsken mykje
for meg nettopp fordi det er så
mange som er irriterte og forbanna
på den. Det er fint å vera med i eit
slikt prosjekt.
Ragnar Hovland
i Klassekampen
På engelsk ville det riktige være
«Gay Talese’s». På norsk: «Gay Taleses». Desken lager isteden en garpegenitiv, ved hjelp av «sin». Her er
Riksmålsforbundet, Noregs Mållag, Språkrådet og alle språkfolk jeg
kjenner helt på linje: Garp vil vi ikke
se noe til. I Dagbladet må vi det lell.
Lars Aarønæs i Journalisten finn
eit minste felles multiplum
Jeg har latt personene bruke aformer og radikalt bokmål der det
passer, for eksempel i dykkermiljøet.
Men det passer jo ikke blant statsråder og i regjeringsmiljøet.
Tom Kristiansen forklarer
Næravisene Øyene både det eine og
det andre
2 bokstavar:
AU, UT
3 bokstavar:
AGE, ETE, RAK, RUE,
TAK, TRE
4 bokstavar:
ELBA, GÅTE, NEBB,
SKAP, VÅRE
5 bokstavar:
PETER
6 bokstavar:
ATOLLA, AVANSE, EROBRE,
KRATTA, RAUTAR,
kryssord
(Løysing finn du nedst på sida)
GAV
BRYST
HAND- SALSVERKAR PLASS
FYR
BORTÅT
SETTE MÅLAR
TIL
OPPLIVS DRETT
MEL
SPEL
HAR DET
VONDT
KU
PARTERE
FISK
MAS
MÅL
NYE TIL
LANDET
KVITT
DEKKE
RUSSISK
SVAR
KOLLEKT
SJØ I
AGDER
RENN
RENNER
PRESTEEMBETE
SKOGEN
SINTE
URO
VEKT
GOD NOK
TIL MAT
VÆSKEGANG
GODS
EKSTRA
DEI 365
SPYDIG
BEHANDLING
STAL
ØYFOLK
GANGSTIG
BYBUAR
ROMINNHALD
TETTPAKKAR
BORK
GAV
ETTER
FANGSTBÅT
POPGRUPPE
I HARDANGER
GAMMAL
GULT
FÅ DET
UT
BLØMANDE
TROLLDOM
TVERRSIDE
VASSSELE
BREI
EI MED
GEVÆR
GÅTT
BORT
KOSELEG
FEILFRI
UTBYGG
FERDSLEÅRE
FINARE
RØYKING
SKIP
UROLEG
TYPE
KVA
TID?
BLIR
STILL
SPELSTYKKE
PART
SANSELØYSE
AVKOM
SANDSLETTE
GJE LOV
LITT
SVEVN
MIDTBLOKK
PUBLIKASJON
SLEIPING
FORTUMLA
UTROP
REKLAME
INTERN.
ORG.
DRIVE
I EIN
VISS
DEL AV
LANDET
DETT
MEDVITET
LITER
SANSAR
RENDE
TONN
VEKEBLAD
MORGONEN
HANDTRYKK
SA NEI
OLDER
REX
løysing
EIGE
SLEDE- FJELL
UNDER- TRELAG PLATE
H
S A M
E
K R I
O
S P Ø
A R
T R E
FARGREIE
MEDIE- STAT
LEIAR SKRIK
QUIZ
MYNT
FLATEMÅL
GILDE
RIKS- PAPESTYRE GØYE
HUGS
S A M
R I
L A N
N
T R E
E
M A T
L I
R E K
ÅTAK
STATSRÅD
VALSE- GREIE
RYTME
BUTIKK
NORSK
FORF.
SPONSA
HODYR
KARPEFISK
DET SOM
ER ATT
NÅ
GRANNAR
B
I
F E R D
I R E
N G K A
E
K
R J E K
Ø
L
D A G A
A
N
L I N G
A
D B R U
R Å
F J E R
I
V A R E
E
I S
L A M E
S
FISK
SJETTE
TONEN BLES
KALDT
ODDE
DUUNS
FØDEØY
TONANDE
LYD
PLASSERTE
SØKK
INNAN- LURE
FOR
STABEL GRANNAR
PLANTE UKOKT
Æ
NAUD
R
E
S
T
E
N
S
L
E
I
S
K
KAVE
SEG
OPP
SKJER
S
N
O
A
R S
T
S R
A E
K S
S
D E
SPISS
TING
HALV-
B
Å
E
LANDEMERKE
M
E
D
SMEIKJANDE
DU
OG
EG
V
S M I
I
N G S
Å K
U R R
E
A
R Y L
L
G J E
L
I N I
M I
E L S
L I
R E T
I
A N S
PRON.
FUN- BRAKE
GERER
BERETRE
FISK
ELV I
NORD
BLENKJE
ROMMÅL
ENERGIMÅL
JEPPES FOTVIV
SOLE
KVILER
BAKEN
KVITT
SJETTE BE- UTVIDE FJERDE FRITT BROTS- BAKKE
TONEN LEGG
SEG TONEN
VERK ÅTAKET
FROSEN
VÆSKE
F O R
P A
F I N
MATRETT
RETNING
GJÆRAR
F
D D E L
I
L E
S J E F
E
S
A N S E
L T A
L A U P
E U
R I N G
I L
A
S T E R
E
I
T A K T
L E O
N I N G
E S
E
I E R T
UKLÅR FIOLIN
LUFT
BAKST
FLIRE
Kryssordvinnarar i nr. 3 – 2010
TAUSA
HUSDYRET
HEILE
GNIAR
KVIST- UNION
ENE VONDT
I VESTAGDER
KVINNENAMN
1. Ragnhild Saur,
Steinkjer
2. Solveig Åsvang,
Baldersheim
3. Ingrid Ullestad Moen,
Trondheim
VOGNENE
Send løysinga til:
Noregs Mållag
Postboks 474 Sentrum
0105 Oslo
Frist: 25. oktober 2010
Merk konvolutten «Kryssord».
Rett løysing kjem i neste utgåve. Tre vinnarar vert trekte
ut og får fin premie.
PAVE
AVSLAG
Namn:
TONE
REX
Adresse:
A V A
G Å T
E R O
E L
S
L
K R A
A U
P E T
N S E
E
T
B R E
B A
U T
T T A
R A K
E R
Postnummer/-stad:
Løysing på puslekryssord
NORSK TIDEND NR. 4 – 2010
Løysing på kryssord 3 – 2010
27
i nynorskens skog
Ta kulturlodd!
Departementa på
klarspråkseminar
Kvart år har Noregs Mållag eit Kulturlotteri der inntekta går til å drive betre og
meir målarbeid. Lotteriet er ei viktig
inntektskjelde for Noregs Mållag. For å
kome i mål er vi avhengig av at mange
lokallag og fylkeslag tingar lodd for
vidaresal. Kvart lodd kostar tjue kroner,
og alle lag som sel lodd, får ni kroner
for kvart lodd som er selt.
Mellom vinstane er eit gåvekort
på reise til ein verdi av 5000 kroner,
minigrafikk, akevittglas og bøker. Både
lokallag, fylkeslag, yrkesmållag, med-
I august inviterte prosjektet «Klart
språk i staten» alle departementa
til eit seminar. Føremålet var å gje
departementa høve til å dele erfaringar og motivere og inspirere dei til å
kome i gang med klarspråksarbeid.
Til stades på seminaret var 18 deltakarar frå 12 departement.
Nokre departement er godt i
gang med språkarbeidet, medan
andre er i startgropa. Barne-, likestillings- og inkluderingsdepartementet
har starta prosjektet «Det skal være
lett å gjøre rett». Så langt har departementet halde to av fire planlagde
skrivekurs, arrangert lunsjkåseri og
laga eigne språksider på intranett.
Ein eigen språkrettleiar for juridiske
tekster er òg i kjømda. (Klarspråk)
Dobbel platina
til Hellbillies
Hellbillies har selt over 60 000 eksemplar av albumet Leite etter lykka,
og kan dermed innkassere dobbel
platina.
– Til dei som måtte tru noko anna:
ein må altså ikkje ta på seg raud
nase, kopiere andre eller vere med
i eit realityshow
fo å ha suksess
for
s artist i Nosom
re seier sjefen
reg,
fo plateselskafor
p deira, Bjørn
pet
R
Rogstad
i EMI.
H skriv
k i i eii pressemelding at
Han
Hellbillies sitt dobbelte platinatrofé
«er beviset på at hardt, kompromisslaust arbeid og høg kvalitet sel».
«Leite etter lykka» er det tolvte albumet frå hallingane. Det vart sleppt
i det 20. året til bandet, og spelt inn
etter ulukka som nær kosta vokalist
og låtskrivar Aslag Haugen livet i
juli i fjor.
– Dette skal bli den beste Hellbillies-plata til no, uttalte Lars Håvard
Haugen, gitarist og produsent for
Leite etter lykka, til NTB før platesleppet.
(NPK)
– Avisene viktigare
enn bøkene
– Pressa har vore viktigare enn forlaga i utviklinga av nynorsk skriftkultur. Det er ein av konklusjonane til
Ottar Grepstad i den nye boka Avisene som utvida Noreg som Samlaget
gir ut i haust.
– Like sidan A. O. Vinje tok til å gi
ut Dølen i 1858,
har fleire lese aviser enn bøker på
nynorsk, og avise produserer
ene
mykje meir tekst
på nynorsk enn
d som finst i
det
bokform. Med
nettutgåvene
sine blir avisene berre endå viktigare,
seier Grepstad.
Boka brettar ut historia om nynorskpressa 1850–2010. Den kan
lesast som ei forteljing om jag etter
pengar, grenselaus idealisme og svik
mot sine eigne, seier Grepstad.
(Aasentunet)
Tips oss!
Berntsen har trekt
seg frå Språkrådet
SAMANSLÅING: Norsk kultursentrum tek over ansvaret
for Haugesenteret i Ulvik i Hardanger.
Ida Berntsen trekte seg fredag 13. august frå vervet som styreleiar i Språkrådet. Nestleiar i styret, Magni Øvrebotten, er no fungerande styreleiar.
Berntsen har vore styreleiar sidan
2008, då ho tok over etter Tora Aas-
d kan
k tinge
ti
l dd i kulturk lt
lemer og andre
lodd
lotteriet. De kan tinge skrapelodd ved
å sende e-post til [email protected]
eller ved å ringje 920 82 991 eller
23 00 29 30.
land. Til dagleg er Berntsen forleggjar
i Cappelen Damm, skriv Språkrådet på
heimesidene sine. Berntsen sluttar fordi
ho har fått utvida ansvarsområdet sitt i
Cappelen Damm grunna ei omorganisering i forlaget.
– Dette er den direkte årsaka til at
eg no trer ut av vervet som styreleiar i
Språkrådet, seier ho.
(©NPK)
Eit eineståande
språkmuseum
Nynorsk kultursentrum tek frå nyttår
over ansvaret for å etablere, utvikle og
drive Olav H. Hauge-senteret i Ulvik i
Hardanger.
Det er klart etter at styra i Olav H. Hauge-stiftinga
og Nynorsk kultursentrum samrøystes har godkjent
ein avtale om samanslåing. Målet er å kunne opne
Hauge-senteret hausten 2012. Det føreset løyvingar
frå Kulturdepartementet, Hordaland fylkeskommune
og Ulvik herad alt i 2011.
– Dette kan gjere oss til eit eineståande språk- og
litteraturmuseum i Norden, seier styreleiar Reidar
Sandal i Nynorsk kultursentrum.
– Olav H. Hauge-stiftinga har god tru på og ventar
seg mykje av denne samanslåinga, seier fungerande
styreleiar Torunn Hovland Ljone i Hauge-stiftinga.
Avtalen er på heile tolv sider og regulerer i detalj
både styring, organisering og økonomi. Om kort tid
publiserer Olav H. Hauge-stiftinga ein omfattande
forprosjektrapport som blir eit grunnlagsdokument
for det vidare arbeidet.
Nytt museum med klar profil
– Hauge-senteret skal få ein klar profil og drive like
publikumsretta og sjølvstendig som Ivar Aasen-tunet
har gjort i ti år, seier Reidar Sandal.
– Ved sida av å leggje grunnlaget for Språkåret 2013
blir utvikling av Hauge-senteret den viktigaste oppgåva vår dei neste åra.
– Vi er glade for at Nynorsk kultursentrum vil
arbeide for å utvikle Hauge-senteret til eit profilert
og fagleg respektert litterært museum, seier Torunn
Hovland Ljone.
Alt ansvar for utvikling og drift blir samla i Ørsta,
men den lokale eigarskapen til Hauge-senteret blir
som før. Hauge-stiftinga har dermed framleis ansvaret for det stiftinga eig. Det skal opprettast fleire
fagorgan og forum ved Hauge-senteret, og her legg
Nynorsk kultursentrum stor vekt på både fagkompetanse, kontinuitet og regional identitet. - For oss har
lokal forankring og kontinuitet i arbeidet vore viktige
omsyn, seier Ljone.
Ulvik herad og Hordaland fylkesting stilte seg i vår
samrøystes positive til planen om samanslåing. Også
Kulturdepartementet har stilt seg positivt. Avtalen
føreset at Ulvik herad, Hordaland fylkeskommune
og staten gir dei økonomiske rammevilkåra som er
nødvendige for å sikre ei forsvarleg drift av Haugesenteret.
Nynorsk kultursentrum
Vi vil gjerne vite kva som kravlar og kryp i nynorskens skog. Send e-post til [email protected]
MARKANTE: Heimbygda Naustdal heidrar jubilantane Eldrid og Kåre Lunden.
Festdag for to djerve
røyster i oktober
To markante røyster i den
nynorske skriftkulturen,
Eldrid Lunden og Kåre
Lunden, jubilerer med høvesvis 70 og 80 år i 2010.
Heimbygda Naustdal heidrar jubilantane med ein innhaldsrik festdag laurdag 9. oktober 2010.
– Vi ynskjer å setje søkjelys på
den kritiske krafta i forfattarskapa,
deira sentrale posisjon nasjonalt
og deira tilskot til den nynorske
skriftkulturen, seier rådgjevar
for oppvekst og kultur i Naustdal
kommune Trine Falkenstein.
Det vert eit større arrangement
med open konferanse i Naustdalshallen, marknad i og ved Naustdal
barne- og ungdomsskule og festkveld i grendahuset Fosshalla. Bak
arrangementet står Naustdal kommune, Naustdal Sogelag, Naustdal
Mållag, Eldrerådet og Naustdal
Ungdomslag.
Eldrid Lunden er som lyrikar og
professor i skrivekunst ein av dei
viktigaste modernistiske lyrikarane
våre med ei rekkje publikasjonar
og prisar (m.a. Brageprisen, Aschehougprisen, Nynorsk Litteraturpris
og Doblougprisen). Ho var med på
å stifte forfattarstudiet i Bø, og var
ein del av miljøet kring det innflytelsesrike litteratur- og samfunnskritiske tidsskriftet Profil.
Kåre Lunden er sivilagronom
og historikar. Markant professor
ved Universitetet i Oslo gjennom
mange år, med heile spennet frå
vikingtid til hamskifte, frå 850 til
1850 som forskings- og undervisningsområde. Kåre Lunden
særmerkjer seg med eit folkeleg,
levande språk og med sterke synspunkt og teoriar. Han har også fått
prisar, mellom andre Klassekampen sin kulturpris Neshornet og
Norsk Språkpris.
– Vi har lagt opp til eit program
som vi vonar både lek og lærd vil
finne interessant, seier Trine Falkenstein.
Arrangementet er støtta av
Fritt Ord, Norsk Kulturråd, Sogn
og Fjordane Fylkeskommune og
Noregs Mållag.
(Naustdal kommune)